ТАБИГЫЙ КАПТАМА ТАШ КЕНДЕРИН ӨНҮКТҮРҮҮДӨГҮ ГЕОМЕХАНИКАЛЫК МАСЕЛЕЛЕРИ
##semicolon##
геомеханика, каптоочу таш, блоктордун чыгышы, массивдин жаракасы, чыңалуу-деформация абалы (ЧДА), жасалма жаракалар, жылуулук чыңалууларыАннотация
Бул макалада табигый каптоочу таш кендерин (мрамор, гранит, акиташ) ачык казып алууда пайда болгон геомеханикалык процесстер талданат. Авторлор жогорку сапаттагы блоктордун түшүмүн максималдуу түрдө жогорулатуу үчүн табигый жаракаларды, анизотропияны жана техногендик чыңалууларды комплекстүү карап чыгуу зарылдыгын негиздешет ("чыгаруу"). Макалада блоктордогу көп баскычтуу чыңалуулардын пайда болуу механизми ачылат: табигый геостатикалык басымдан тартып, казып алуу, кесүү жана араалоо учурундагы жылуулук жана динамикалык жүктөмдөргө чейин. Тоо-кен иштеринин интенсивдүүлүгүнүн жана климаттык факторлордун (июль айындагы температуранын чокусу) техногендик жаракалардын пайда болушуна жана таштын өзүн-өзү жок болушуна тийгизген таасирине өзгөчө көңүл бурулат. Калдык чыңалуу деңгээлин төмөндөтүүчү жана казып алынган чийки заттын сапатын жакшыртуучу "рационалдуу казып алуу интенсивдүүлүгү" түшүнүгү сунушталат.
##submission.citations##
1. Добыча и обработка природного камня: Справочник / Под ред. А.Г.Смирнова. –М.: Недра, 1990.- 445с.
2. Карасев Ю.Г., Карасева О.Ю. Природный облицовочный камень: производство, экспорт, импорт, цены// Горный журнал. – 1996 - № 6 - с.27 – 30.
3. Чесноков М.М. Разработка гранитных месторождений. – М.: Изд- во АН СССР, 1958 – 143 с.
4. Чернышев С.Н. Движение воды по сетям трещин. – М.: Недра, 1979 –141с.
5. Косолапов А. И., Косолапова С. А., Калиновская Т. Г. К вопросу выбора рациональной интенсивности добычи блоков природного кам-ня. Российская Академия Естествознания. // Научно-теоретический журнал «Успехи современного естествознания», №3, 2009 г.
6. Калдыбаев Н.А., Cултаналиев А., Самиева М. Результаты исследования естественной трещиноватости массива на месторожде-нии известняков-ракушечников Сары-Таш.// Известия вузов, №5, Бишкек, 2009. стр. 15-19.
