КАРА-СУУ КӨЛҮНДӨГҮ ЖЕР КҮЧКҮ ДАМБАСЫНЫН МЕХАНИЗМИ
##semicolon##
тектоникалык жаракалар, жер көчкүлөр, таш кулоолор, таш кулаган дамбалар, жарылуу коркунучу бар көлдөрАннотация
Кара-Суу (Чыгыш) дарыясынын жогорку агымында түздөн-түз Талас-Фергана жаракасынын (ТФЖ) негизги тигишинин (жарык тегиздигинин) линиясында жайгашкан Кара-Суу көлүнүн чоң дамбасы бар. Плотинанын ТФЖге камалышы анын узак мөөнөттүү туруктуулугун жана бүтүндүгүн төмөндөтүүчү жагымсыз фактор болуп саналат. Көлөмү 250 млн м3 болгон Кара-Суу көлүнүн плотинасынын потенциалдуу жарылуусу, мисалы, жарака зонасы боюнча чукул кыймылда жана/же жарака зонасында катуу жер титирөө учурунда чоң коркунуч туудурат. Ал өрөөндө ылдый жолдогу нерселердин баарын алып кеткен катастрофалуу сел же суу ташкын менен коштолушу мүмкүн. Макалада Кар-Суу көлүнүн жер көчкү дамбасынын пайда болуу механизми каралат.
##submission.citations##
1. Матвеев Ю.Д. Закономерности развития грандиозных обвалов и оползней в районе строительства Токтогульской ГЭС. В кн.: Вопросы инженерной геологии и грунтоведения. Вып. 2. Москва: Изд-во МГУ, 1968. - с. 245–258.
2. Торгоев И.А. Оползневые процессы и риски на территории Кыргызстана. – Бишкек: ОсОО Oreta Group, 2023. – c. 312-319.
3. Кыдыров Ш. А. К вопросу о происхождении озер Кара-Су и Капка-Таш // Изв. АН Кирг. ССР, серия естеств. и техн. наук, 3. — 1961. — № 4. — С. 105—112.
4. Чедия О.К., Абдрахматов К.Е., И.Н. Лемзин, Корженкоа А.М. Сейсмогравитационные структуры Кыргызстана // Геология кайнозоя и сейсмотектоника Тянь-Шаня. - Бишкек: Илим, 1999.- с.86-97
5. Мамыров Э., Корженков А.М., Орлова Л.А. и др. Геодинамика Таласо-Ферганского разлома и стихийные бедствия на территории Центральной Азии. – Бишкек: «Арашан Дом Печати», 2009. – с.167-168
6. Максимов Е.В. О происхождении так называемых завальных озер Тянь-Шаня // Проблемы географии Киргизии. Мат-лы ко II съезду КГО. Фрунзе. 1975.
7. Максимов С.А. Морфодинамический анализ рельефа при геоморфологических исследованиях в горных районах. Геоморфология. 1986;(1):71-78.
8. Belousov T.P., SkobelevS.F., Strom A.L. On estimation of the recurrence period of strong earthquakes of the central Tien Shan (according to the data of absolute geochronology). J. Earthquake Pred. Res. 1994, 3, -рр 226-236
9. Корженков А.М., Абдиева С.В., Белоусов Т.П. и др. Возраст скальных оползней и палеоземлетрясений в долине р. Карасуу (Таласо-Ферганский разлом, Кыргызстан) // Вопросы инженерной сейсмологии. 2013, Т.40, №1. – с. 33—40
10. Fan, X., Dufresne, A., Whitley J., et al. Recent technological and methodological advances for the investigation of landslide dams // Earth-Science Reviews 218 (2021):103646- pp. 1-29
