БИЙИК ТООЛУ ШАРТТАРДА ЖЕР АЛДЫНДАГЫ КУРУЛУШТАРДЫ ЖҮРГҮЗҮҮДѲ ЖЕР АСТЫНДАГЫ СУУЛАРДЫН ЖАНА ЖЕР ҮСТҮНДѲГҮ СУУНУН БУЛГАНЫШЫН ТАЛДОО
##semicolon##
жер астындагы курулуш, бийик тоолуу аймактар, суунун булганышы, жер астындагы суулар, жер үстүндөгү суулар, гидрогеология, техногендик таасир, экологиялык коопсуздук, сууну агызууАннотация
Бийик тоолуу шарттарда жер астындагы курулуш аймактын гидрогеоэкологиялык абалына олуттуу таасирин тийгизет. Курулуш иштеринин натыйжасында жер астындагы суулардын табигый суу жана химиялык балансы түздөн-түз курулуш зонасында да, чектеш аймактарда да бузулат. Бул жер астындагы суулардын ресурстарынын региондук түгөнүшүнө, алардын азыктануу багыттарынын жана көлөмдөрүнүн өзгөрүшүнө, ошондой эле жер үстүндөгү көлмөлөр жана суу агымдары менен байланыштын бузулушуна алып келет. Кыртыштын жана кыртыштын табигый нымдуулук режиминин бузулушуна өбөлгө түзүүчү техногендик аэрациянын кеңири зоналары түзүлүүдө, бул өз кезегинде эрозия, жер көчкү процесстерин күчөтөт жана экосистемалардын туруктуулугун төмөндөтөт. Макалада булгануу механизмдери, суу жана мөңгү объектилери үчүн кесепеттери каралып, терс таасирлерди азайтуу боюнча сунуштар сунушталат.
##submission.citations##
1. Картозия Б.А., Федунец Б.И., Шуплик М.Н. и др. Шахтное и подземное строительство.–М.: Изд-во Академии горных наук, 2001.- Том II.-582 с.: ISBN 5-7892-0080-Х.
2. Единые правила безопасности при разработке рудных, нерудных и россыпных месторождений полезных ископаемых подземным способом Кыргызской Республики. – Бишкек, 2025.
3. Zaginaev V. V. et al. Monitoring the Development of Potential Hazardous Mountain Lakes Using Remote Sensing in the Kyrgyz Republic. International Journal of Geoinformatics, 2024.
4. Piroton V., Havenith H.-B. National Inventory of Glacial Lakes in Kyrgyzstan: Integrating Remote Sensing for Hazard Assessment and Monitoring. EGU General Assembly, 2025.
5. Van Tricht L. et al. Reconstruction of glacier mass balance in the Tien Shan, Kyrgyzstan. Frontiers in Earth Science, 2021.
6. EGUsphere. High-resolution mapping of glacial lake expansion in Kyrgyzstan (2016–2024) using Sentinel-2 imagery, 2026.
