Журнал үзгүлтүксүз механика, геомеханика, геотехнология, эсептөө математикасы жаатындагы натыйжаларды камтыган макалаларды, ошондой эле гидрогаздинамика проблемаларын, тоо массивдеринин геомеханикасын, жер казынасын иштетүүнүн геотехнологиясын, тоо-кен казып алуу региондорунун геоэкологиясын изилдөөгө, ошондой эле тоо-кен казып алуу комплексинин геоэкологиясын изилдөөгө арналган макалаларды жарыялоо максатында чыгарылат үзгүлтүксүз чөйрөнүн аналогдору жана домендерди дискретизациялоо; заманбап жогорку өндүрүмдүүлүктөгү компьютерлерди колдонуу; ар кандай прикладдык программалык комплекстердин мүмкүнчүлүктөрүн салыштырып талдоо жана маалыматтык технологияларды колдонуу. Кандидаттык жана докторлук диссертациялардын, кандидаттык диссертациялардын негизги илимий жыйынтыктарын, илимий эмгектерин илимий жана илимий-техникалык мезгилдүү басылма катары басып чыгарууга, ошондой эле илимий конференциялардын материалдарын басып чыгарууга багытталган.
ИШКАНАНЫН НАТЫЙЖАЛУУЛУГУН ЖОГОРУЛАТУУ ҮЧҮН МААЛЫМАТТЫК ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ КОЛДОНУУ
Макалада ишкананын натыйжалуулугун жогорулатууда маалыматтык технологияларды колдонуунун мааниси каралган. Заманбап санариптик экономика шартында маалыматтык системаларды жана вебтехнологияларды колдонуу ишканалардын атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн жогорулатып, башкаруу процесстерин оптималдаштырууга мүмкүнчүлүк түзөт.
маалыматтык технологиялар, ишкана, веб-сайт, CRM, ERP, автоматташтыруу, натыйжалуулук
DART ПРОГРАММАЛОО ТИЛИН ҮЙРӨНҮҮ ҮЧҮН МОБИЛДИК ОКУТУУ СИСТЕМАСЫН ИШТЕП ЧЫГУУ ЖАНА ИЗИЛДӨӨ
Бул макалада Dart программалоо тилин үйрөнүүгө арналган мобилдик окутуу системасы каралат. Колдонмону иштеп чыгуунун негизги этаптары, анын түзүмү жана функционалдык мүмкүнчүлүктөрү баяндалган. Система теориялык материалдарды, программалык коддун мисалдарын, практикалык тапшырмаларды жана билимди текшерүү каражаттарын камтыйт. Колдонмо Dart программалоо тилинин жана Flutter алкагынын негизинде иштелип чыккан. Иштелип чыккан мобилдик тиркеме Dart тилин өз алдынча үйрөнүүдө жана программалоо боюнча окуу процессин колдоодо пайдаланылышы мүмкүн.
Dart программалоо тили, мобилдик окутуу системасы, мобилдик тиркеме, Flutter, программалоону окутуу, санариптик билим берүү технологиялары, электрондук окутуу
МАШИНА ОКУТУУНУ КОЛДОНУУ МЕНЕН КОЛДОНУЛГАН МАСЕЛЕЛЕРДИ МОДЕЛДӨӨ ЖАНА БОЛЖОЛДОО ЫКМАЛАРЫ
Макалада социалдык-педагогикалык факторлордун комплексинин негизинде студенттердин академиялык жетишкендиктерин болжолдоо үчүн маалыматтарды интеллектуалдык талдоо жана предиктивдүү моделдөө методдору изилденет. Авторлор регрессия жана бинардык классификация маселелерин чечүүдө машиналык үйрөтүүнүн ансамбблик алгоритмдеринин (Random Forest, XGBoost) жана терең толук байланышкан нейрон тармагынын натыйжалуулугуна салыштырмалуу талдоо жүргүзүшөт. Окутулган моделдердин базасында болжолдоонун сапатын баалоонун комплекстүү системасы (MSE метрикалары, F1өлчөмү, каталар матрицасы, ROC-AUC) түзүлгөн, бул өз убагында академиялык колдоо көрсөтүү үчүн тобокелдик тобундагы студенттерди натыйжалуу аныктоого мүмкүндүк берет.
машиналык үйрөтүү, жетишкендикти болжолдоо, кокустук токой, градиенттик бустинг, толук байланышкан нейрон тармактары, белгилердин маанилүүлүгүн талдоо, ROC-талдоо
ТУЗУУЧУ КААРШЫЛ ТАРМАКТАРДЫ КОЛДОНУУ МЕНЕН КОЛДОНУЛГАН МАСЕЛЕЛЕРДИ БОЛЖОЛДОО ҮЧҮН МОДЕЛДИ ТҮЗҮҮ
Макалада абанын сапатынын убакыттар катарын болжолдоо үчүн шарттуу генеративдик-атаандаш тармактардын (Conditional GAN) өркүндөтүлгөн архитектурасынын негизиндеги божомолдоочу моделди иштеп чыгуу жана ишке ашыруу маселелери каралат. Тренддерди, сезондуулукту жана ызы-чууларды эсепке алуу менен PM2.5 жана PM10 булгоочу бөлүкчөлөрүнүн реалдуу концентрациясын окшоштурган көп компоненттүү синтетикалык маалыматтардын базасында LSTM катмарларын жана бир өлчөмдүү чырмалышкан тармактарды (1D ConvNet) колдонуу аркылуу атаандаш окутуунун өзгөчөлүктөрү изилденет. Авторлор GAN жана классикалык LSTM моделдеринин туруктуулугуна, ката метрикаларына салыштырмалуу талдоо жүргүзүшүп, гиперпараметрлерди оптималдаштыруу жана модалардын кыйрашын (mode collapse) болтурбоо үчүн стратегиялардын топтомун сунушташат.
генеративдик-атаандаш тармактар (GAN), убакыттар катарын болжолдоо, абанын сапаты, LSTM нейрон тармактары, TimeGAN, метеомаалыматтарды иштетүү, гиперпараметрлерди оптималдаштыруу
ШААРЛАШКАН АЙМАКТАРДЫН ЖЫЛУУЛУК ТҮЙҮНДӨРҮНҮН ГИДРАВЛИКАЛЫК ТУРУКТУУЛУГУН ЖАНА ЭНЕРГОEFFЕКТИВДҮҮЛҮГҮН ЖОГОРЛАТУУ (БИШКЕК ШААРЫНЫН МИСАЛЫНДА)
Макалада татаал рельеф жана жылуулук кубаттуулугунун жетишсиздиги шартында борборлоштурулган жылуулук менен камсыздоо системаларынын (БЖКС) иштөө көйгөйлөрү каралат. Азыркы гидравликалык режимдерде салттуу суу агызуучу элеваторлорду колдонуунун натыйжасыздыгы негизделген. Аба ырайына жараша ПИДжөнгө салуучу көз карандысыз жеке жылуулук пункттарына (ЖЖП) өтүү сунушталат. Бул жылуулук энергиясынын өндүрүмсүз жоготууларын 15– 18%га чейин кыскартууга жана жылуулук түйүндөрүнүн гидравликалык режимин жакшыртууга мүмкүндүк берет.
жылуулук менен камсыздоо, суу агызуучу элеватор, жеке жылуулук пункту (ЖЖП), ПИД-жөнгө салуу, энергоэффективдүүлүк, 4GDH
КЫРГЫЗСТАНДАГЫ ЖЕР КӨЧКҮСҮ КОРКУНУЧУН КОМПЛЕКСТҮҮ БААЛОО СПУТНИК МААЛЫМАТТАРЫН ЖАНА МАШИНА ОКУТУУНУ КОЛДОНУУ МЕНЕН
Бул макалада Кыргызстандын түштүк аймактарында жер көчкү коркунучун картага түшүрүү үчүн географиялык маалымат системаларын (ГИС) жана машиналык окутуу ыкмаларын колдонуу каралат. Колдонулган баштапкы маалыматтар санариптик бийиктик модели (SRTM) жана мурда катталган жер көчкүлөр боюнча статистикалык маалыматтар болгон. Жердин жантайыңкылыгы, аспектиси, ийрилиги жана топографиялык нымдуулук индекси (TWI) сыяктуу морфометриялык мүнөздөмөлөрүн талдоонун негизинде моделдик окутуу үчүн бир катар өзгөчөлүктөр иштелип чыккан. Жер көчкү коркунучун баалоо үчүн Random Forest алгоритми колдонулган. Натыйжада, изилдөө аймагынын эң аялуу жана потенциалдуу кооптуу аймактарын аныктоого мүмкүндүк берген жер көчкү ыктымалдуулугу картасы түзүлгөн.
жер көчкү коркунучун картага түшүрүү, географиялык маалымат системалары, машиналык окутуу, Random Forest, SRTM, санариптик бийиктик модели, топографиялык нымдуулук индекси
ЧЕКЕНЕ СООДАДАГЫ КЕРЕКТӨӨЧҮЛӨРДҮН СУРОО- ТАЛАПТАРЫНЫН СЕЗОНДУК ӨЗГӨРҮҮЛӨРҮН АНЫКТООДО ФУРЬЕ ӨЗГӨРТҮҮСҮН КОЛДОНУУ
Бул макалада чекене соодадагы керектөөчүлөрдүн сурооталаптарынын сезондук өзгөрүүлөрүн талдоодо Фурье өзгөртүүсүн колдонуу мүмкүнчүлүктөрү каралат. Сезондуулук ар кандай товардык категориялар боюнча сатуу көлөмүнүн өзгөрүшүнө таасир этүүчү негизги факторлордун бири болуп саналат. Убакыт катарларын талдоонун салттуу ыкмалары тренддерди жана сезондук компоненттерди аныктоого мүмкүндүк бергени менен, татаал мезгилдүүлүк кездешкен учурларда алардын натыйжалуулугу төмөндөшү мүмкүн. Фурье өзгөртүүсү сатуу маалыматтарын гармониялык курамдарга ажыратып, керектөөчүлөрдүн сатып алуу жүрүм-турумун мүнөздөгөн негизги жыштыктарды аныктоого шарт түзөт. Макалада ыкманын теориялык негиздери, талдоо алгоритми жана чекене соодадагы маалыматтарга колдонуу мисалы келтирилген. Изилдөөнүн жыйынтыктары спектралдык талдоо суроо-талаптын жумалык, айлык жана жылдык циклдерин натыйжалуу аныктоого мүмкүндүк берерин жана бул сатуу көлөмүн болжолдоонун тактыгын жогорулатууга, ошондой эле товардык запастарды башкарууну жакшыртууга жардам берерин көрсөттү. Фурье өзгөртүүсүнө негизделген ыкмалар заманбап чекене сооданы башкарууда суроо-талапты болжолдоонун жана чечим кабыл алууну колдоонун натыйжалуу куралы болуп саналат.
Фурье өзгөртүүсү, убакыт катарлары, сурооталаптын сезондуулугу, чекене соода, сатууларды болжолдоо, спектралдык талдоо, керектөөчүлүк суроо-талап
КЫРГЫЗСТАНДЫН ӨЗГӨЧӨ КЫРДААЛДАР МИНИСТРЛИГИ ҮЧҮН СЕЛДИ МОНИТОРИНГДӨӨ ҮЧҮН ГЕОИНФОРМАЦИЯЛЫК СИСТЕМАНЫ ИШТЕП ЧЫГУУ ТАЖРЫЙБАСЫ: МЕЙКИНДИК АНАЛИЗДИН СЕГИЗ КОЛДОНУЛГАН МАСЕЛЕЛЕРИ
Бул макалада Кыргыз Республикасында селди мониторингдөө үчүн геомаалыматтык системаны иштеп чыгуу тажрыйбасы кыскача баяндалган. Долбоорлоо процессинде пайда болгон сегиз колдонмо мейкиндик анализинин маселелери жана сунушталган техникалык чечимдер каралат. Жүктү сыноонун жыйынтыктарына өзгөчө көңүл бурулат: тиешелүү оптималдаштыруусуз өлчөнгөн агымдар үчүн зоналык статистика жүк астында 18% бузулуу көрсөткүчүнө алып келери жана бул көрсөткүчтү нөлгө чейин төмөндөтүү үчүн эки удаалаш оптималдаштыруу чарасын талап кылаары көрсөтүлгөн. Ошондой эле жылуулук картасын эсептөөнү кардарга (браузерге) өткөрүп берүү салыштырмалуу аппараттык ресурстар менен сервер тарабындагы эсептөөлөргө салыштырмалуу жогорку көрсөткүчтөрдү камсыз кылаары аныкталды.
географиялык маалымат системасы, жаратылыш кырсыктарын мониторингдөө, сел жүрүүлөрү, Кыргызстан, зоналык статистика, GIST индекси, мейкиндик анализи, PostGIS, Redis
КУРУЛУШ КОМПАНИЯСЫНЫН ИШМЕРДҮҮЛҮГҮН БАШКАРУУ ҮЧҮН МААЛЫМАТТЫК СИСТЕМАНЫ ИШТЕП ЧЫГУУ
Макалада курулуш компаниясын башкаруу үчүн маалыматтык системаны иштеп чыгуу каралган. Программа C# тилинде .NET Framework платформасы жана Windows Forms технологиясы аркылуу түзүлгөн. Система келишимдерди, курулуш иштерин жана төлөмдөрдү эсепке алууну автоматташтырат. Маалыматтык система маалыматтарды иштетүүнүн натыйжалуулугун жогорулатууга мүмкүндүк берет.
маалыматтык система, автоматташтыруу, Windows Forms, C#, маалымат базасы, курулуш компаниясы, эсепке алуу
МААЛЫМАТТЫК СИСТЕМА ЖОГОРКУ БИЛИМ БЕРҮҮ ПРОЦЕССТИН ОПТИМАЛДАШТЫРУУНУН КУРАЛЫ КАТАРЫ
Бул макалада университеттин башкаруу маалымат системасын иштеп чыгууга жана ишке ашырууга негизделген университеттин башкаруу модели негизделет. Анда университеттин окуу процессин башкаруу үчүн маалымат системасын иштеп чыгуу жана ишке ашыруу үчүн негиз түзгөн методология жана негизги принциптер келтирилген. Окуу процессин башкарууну автоматташтырган иштеген университеттин маалымат системасы баяндалган. Адистик окуу программаларын ишке ашыруу үчүн подсистеманын мисалында маалымат системасынын түзүмү көрсөтүлгөн.
маалымат системасы, жогорку окуу жайлары, университетти башкаруу, окуу процесси, автоматташтырылган подсистема, бизнес-процесстер, окуу планы, башкаруу чечимдери
СУУ ПАЙДАЛАНУУЧУЛАР БИРИКМЕСИНИН ӨНДҮРҮШТҮК ИШИН ПЛАНДАШТЫРУУНУ ЖАНА ЭСЕПКЕ АЛУУНУ АВТОМАТТАШТЫРУУ
Макала суу колдонуучулар бирикмелеринин өндүрүштүк ишмердүүлүгүнүн бир компьютер пландаштыруу жана эсепке алуу системасын түзүү үчүн арналган. Изилдөө пландаштыруу маселелерин чечүүдө жана заманбап маалыматтык технологияларды жана заманбап дардын суу эсепке пайдалануу менен СПАнын бухгалтердик багытталган теманын алкагында жүзөгө ашырылат.
Суу колдонуучулар, компьютердик суу өлчөө, сугат дыйканчылыгы, сугат суусу, программалык камсыздоо, СПА
PYTHON ЖАНА DJANGO АРКЫЛУУ ВЕБ-КИТЕПКАНА КИТЕПТЕРИНИН ИНВЕНТАРИЗАЦИЯ СИСТЕМАСЫН ИШТЕП ЧЫГУУ ЖАНА ИШКЕ АШЫРУУ
Китепканалар көбүнчө ар кандай жана натыйжасыз иштөө ыкмаларын колдонушат. Процесстерди оптималдаштыруу үчүн жаңы модулдарды камтыган веб-система иштелип чыккан. Системанын прототиби төмөнкү куралдарды колдонуу менен өнүктүрүү чөйрөсүндө түзүлгөн жана сыналган: Python 3.10, Djangoо 2.2.10, PyCharm жана Windows 10. Система колдонуунун бардык негизги баскычтарында, анын ичинде кирүү, Менюларды багыттоо, китептерди карызга алуу, китепканаларды жана жеке эсептерди башкаруу боюнча сыналган. Түзүлгөн система аз жана орто сандагы коноктор менен китепканалар үчүн иштелип чыккан. Анын негизги функциялары бар жана орнотуу жана техникалык тейлөөгө минималдуу инвестиция талап кылынат. Системанын азыркы версиясында анын масштабдуулугун, акылдуу издөө мүмкүнчүлүктөрүн, штрих-код окугуч менен интеграциялоону жана булутта иштөө мүмкүнчүлүгүн жакшыртуу менен жоюуга мүмкүн болгон айрым чектөөлөр бар.
китепкана маалымат системасы, китеп инвентаризациясы, Django, Python, SQLite, веб-тиркеме, китепкананы автоматташтыруу
БИЛИМ БЕРҮҮНҮ ПЛАНДАШТЫРУУНУ КОЛДООНУН МААЛЫМАТ СИСТЕМАСЫНЫН МОДЕЛИ ЖАНА АРХИТЕКТУРАСЫ
Бул макалада университетте билим берүү программалары үчүн окуу пландарын иштеп чыгуу үчүн маалыматтык системаны долбоорлоо маселелери каралат. Түзүлгөн окуу пландарынын параметрлери боюнча окуу процессин автоматташтырган маалыматтык системанын бизнес моделин долбоорлоо методологиясы берилген. Макалада университетти башкаруунун маалыматтык системасынын структурасына талдоо берилген, ал билим берүү программалары үчүн окуу пландарын түзүү үчүн подсистеманын иштешинин мисалында баяндалган.
маалымат системасы, окуу планы, мамлекеттик билим берүү стандарттары, жогорку окуу жайлары, билим берүү процесси, автоматташтырылган подсистема, бизнес-процесстер, маалымат базасын башкаруу системасы, программалык камсыздоо
ТЕХНОГЕНДИК КАЛДЫКТАРГА НЕГИЗДЕЛГЕН КУРГАК МИНОМЕТ АРАЛАШМАЛАРЫН ӨНДҮРҮҮ МОДЕЛИНИН АКЫЛДУУ САНАРИП ЭГИЗИ
Статьясында каралат иштеп чыгуу интеллектуалдык санариптик двойника өндүрүшүнүн кургак курулуш аралашмаларын менен пайдалануу, техногендик калдыктарын металлургия жана энергетика негизинде технологияларды жасалма интеллект. Актуалдуулугу жана изилдөөнүн зарылдыгы менен шартталган жогорулатуу, ресурстук жана экологиялык өндүрүштүн натыйжалуулугун кургак аралашмаларын, төмөндөшү үлүшүн клинкерных материалдарды жана киргизүү санариптик башкаруу ыкмаларын технологиялык процесстерге шарттарында вариабельности касиеттерин чийки. Иштелип чыккан модель технологиялык линиянын дискреттик-окуя симуляциясын жана продукциянын сапатын болжолдоонун акылдуу подсистемасын айкалыштырган гибриддик санариптик эгиз түрүндө ишке ашырылат. Процессти башкаруу өндүрүштүн бардык негизги этаптарын камтыган мамлекеттик машинаны колдонуу менен формалдаштырылган: компоненттерди бөлүштүрүү, аралаштыруу, түшүрүү, таңгактоо жана партияларды архивдөө. Жасалма интеллект формуланын курамына жана техногендик компоненттердин үлүшүнө негизделген аралашманын физикалык-механикалык касиеттерин (бекемдиги, тыгыздыгы, иштөө жөндөмдүүлүгү) баалоо үчүн колдонулат. Симуляциялык моделдөө учурунда сунушталган ыкманын натыйжалуулугун тастыктаган сандык натыйжалар алынат. Аныкталса үлүшү техногендик калдыктарын курамында кургак аралашмаларын ыктымал 40-50 % жок критикалык азайтуу болжолдонгон сапаттык көрсөткүчтөрдүн. Азайтуу чыгымдоо цемент түзөт чейин-30 %, мында эсептик өндүрүмдүүлүгү линиясы жетет 15-20 т/ч Модель камсыз кылат автоматический керектөөнү эсепке алуу шлака жана күлдү боюнча партиянын, алмаштыруу жана айдын, ошондой эле динамическую баа углеродного издин продукциянын. Иштин илимий жаңылык бир санариптик моделдин ичинде сапатын баалоо жана айлана-чөйрөнү коргоо боюнча чакан системасы менен жасалма өндүрүш айлампасынын моделдөө киргизүү болуп саналат. Практикалык мааниси кургак курулуш аралашмаларын реалдуу өндүрүүнүн санариптик эгизи катары иштелип чыккан моделди колдонуу мүмкүнчүлүгү менен аныкталат, формулировканы оптималдаштыруу куралы, башкаруу чечимдерин колдоо жана өнөр жай ишканаларынын ут/сот системасына интеграциялоо.
жасалма интеллект, санариптик эгиз, кургак аралашмалар, процесс процесси, архитектура, моделдөө
ИЧКЕ РУДА БОЮНЧА МАТЕРИАЛДАРДЫ КАЗУУДА СЫНУУНУН НАТЫЙЖАЛУУЛУГУН ЖОГОРУЛАТУУ ҮЧҮН ЖАРДЫРУУ КЕСИП АЛУУНУН ДИЗАЙНЫН ТАНДОО
Бул макалада жантайыңкы жана түз жардыруу кесимдеринин мүнөздөмөлөрү келтирилген. Ичке руда боюунчаларын казууда бургулоо жана жардыруу иштеринин натыйжалуулугун талдоо жүргүзүлгөн. Компенсациялык тешиктери бар түз призмалык кесим эң кеңири таралганы аныкталган.
кесүү, сындыруу, натыйжалуулук, иштеп чыгуу, ичке руда боюунчасы, КИШ, БВР, түрү, жардыргыч заттар
ЖАШЫЛ ЭКОНОМИКАНЫН ЖАНА АЙМАКТЫН ӨНҮГҮҮСҮНҮН МАТЕМАТИКАЛЫК МОДЕЛИ
Макалада жашыл экономика жана аймактын туруктуу өнүгүүсүнүн математикалык модели заманбап математикалык моделдөө жана талдоо ыкмаларынын негизинде каралат. Алынган жыйынтыктар жашыл экономиканы калыптандыруу шартында натыйжалуу башкаруучулук чечимдерди кабыл алуу үчүн негиз боло алат.
математикалык модель, жашыл экономика, электромобилдер
ЛОКАЛДАШТЫРЫЛГАН ЭЛЕКТРОНДУК ДЕМОКРАТИЯ ҮЧҮН МАСШТАБДАЛУУЧУ ЭЛЕКТРОНДУК ПЕТИЦИЯ ТУТУМУН ДОЛБОРЛОО ЖАНА ӨНДҮРҮМДҮҮЛҮГҮН БААЛОО: МОНОЛИТТИК АРХИТЕКТУРАГА НЕГИЗДЕЛГЕН ЫКМА
Санариптик технологиялардын заманбап доорунда электрондук петиция жарандарды мамлекеттик органдарга жана коомчулукка өздөрүнүн ойлору, даттануулары же сунуштары тууралуу маалымдоонун маанилүү каражаттарынын бири болуп калды. Азыркы учурда мындай мүмкүнчүлүк Change.org, Avaaz.org сыяктуу эл аралык платформалар. Бирок мындай платформалар ар бир өлкөнүн же жергиликтүү коомчулуктун муктаждыктарына толук жооп бере бербейт. Айрыкча, ийкемдүүлүк, ачыктык жана маалыматтарды коргоо маселелери биринчи планга чыкканда, жергиликтүү шарттарга ылайыкташтырылган чечимдерге болгон муктаждык күчөйт. Бул макалада жергиликтүү колдонуу үчүн иштелип чыккан веб-петицияларды кабыл алуу системасынын натыйжалуулугун иштеп чыгуу жана баалоо каралат. Сунушталган система монолиттүү Архитектуралык ыкманы колдонуу менен осот платформасына жана Осо маалымат базасына негизделген. Системаны иштеп чыгууда колдонуунун оңойлугу, ишенимдүүлүгү жана коопсуздугу сыяктуу негизги талаптардын ортосундагы тең салмактуулукту сактоого басым жасалган. Мындан тышкары, система добуш берүү процессинде жергиликтүү тургундардын мүмкүн болгон кыянаттыктарын азайтуу үчүн модерация механизмдери менен толукталган. Ошондой эле мыйзамсыз аракеттерди, анын ичинде тышкы же ага тиешеси жок колдонуучулар тарабынан жасалышы мүмкүн болгон алдамчылыкты алдын алууга багытталган чаралар бар. Жарандардын жеке маалыматтарын коргоо да системанын маанилүү бөлүгү катары каралды. Платформанын иштеши Хоо тиркемеси аркылуу жасалма жүктөөнү камсыз кылуу менен текшерилген. Жыйынтыгы көрсөткөндөй, система туруктуу жана ишенимдүү иштей алат. Мисалы, орточо жооп убактысы 200 миллисекунддан төмөн болуп, 100 колдонуучу иштеп, процессорду жана оперативдик эс тутумду жүктөө чектен ашкан жок. Мындан тышкары, системаны иштеп чыгууда КК жана МТ-152 сыяктуу маалыматтарды коргоо боюнча талаптар эске алынган.
электрондук демократия, электрондук петиция, веб архитектура, Django, PostgreSQL, монолиттик архитектура
АНАЛИТИКАЛЫК ФУНКЦИЯЛАР МЕНЕН КӨП ӨЛЧӨМДҮҮ МЕЙКИНДИКТЕ БАШТАПКЫ МАСЕЛЕНИ ЧЕЧҮҮНҮН КОРРЕКТҮҮЛҮГҮ
Бул макалада көп өлчөмдүү мейкиндиктеги тескери убакыт жылуулук теңдемеси үчүн баштапкы маселенин чыгарылышынын коррективдүүлүгү каралат. Баштапкы маалыматтар экспоненциалдык типтеги бүтүндөй аналитикалык функциялар катары каралат. Аналитикалык чыгарылыштын тиешелүү функция мейкиндиктеринде бар экендиги жана туруктуулугу далилденген жана биринчи түрдөгү интегралдык теңдемелер үчүн жыйынтыктар алынган.
жылуулук теңдемеси, тескери убакыт, баштапкы маселе, чыгарылыштын туруктуулугу, аналитикалык функциялар, бүтүн функциялар, экспоненциалдык тип, көп өлчөмдүү мейкиндик, дифференциациялоо оператору, даражалык катар, биринчи түрдөгү интегралдык теңдеме
ОБРАЗДАРДЫ ТААНУУНУН ЗАМАНБАП ПАРАДИГМАЛАРЫ: ТЕОРИЯ, МЕТРИКАЛАР ЖАНА ПРАКТИКАДА КОЛДОНУЛУШУ
Макалада образдарды таануу методдорунун эволюциясына – белгилерди кол менен долбоорлоорго негизделген классикалык ыкмалардан баштап, терең окутуунун заманбап архитектураларына чейинки системалуу талдоо берилген. Объекттерди белгилер мейкиндиги түрүндө көрсөтүүнүн теориялык негиздери каралат. Изилдөөнүн жыйынтыктары интеллектуалдык системаларды иштеп чыгуунун толук жашоо циклин көрсөтөт жана эксплуатациялоо шарттарына, ошондой эле жеткиликтүү эсептөө ресурстарына жараша конкретүү методдорду тандоону негиздейт.
Образдарды таануу, классификациялоо, сапат метрикалары, нейрондук тармактар
АКТҮЗ РЕНД КЕНИНИН СЕЙРЕК ЖЕР КЕНДЕРИНИН ГЕОЛОГИЯЛЫК ТҮЗҮЛҮШҮНҮН ӨЗГӨЧӨЛҮКТӨРҮ ЖАНА АЛАРДЫ ӨЗДӨШТҮРҮҮНҮН АЙЛАНА-ЧӨЙРӨГӨ ТААСИРИ
Бул макала Актюз кен талаасындагы сейрек кездешүүчү металлдардын кен орундарынын геологиялык өзгөчөлүктөрүн талкуулайт. Анда бул кен орундарынын түзүлүштөрү, зоналдашуусу, минералогиялык жана геохимиялык параметрлери аймактын геоэкологиясына тийгизген таасири жагынан сүрөттөлөт.
геология, сейрек кездешүүчү металлдардын кен байлыктары, рудалардын минералдык курамы
ДИСКРЕТТИК ЭСЕПТӨӨЧҮ ТҮЗМӨЛӨРДӨГҮ ҮЗГҮЛТҮКСҮЗ ОБЪЕКТТЕРДИН МАСЕЛЕЛЕРИНИН БОЛЖОЛДУУ ЧЕЧИМИ
Бул макалада дискреттик эсептөө түзүлүштөрүндөгү үзгүлтүксүз объектилер менен байланышкан маселелердин болжолдуу чыгаруунун ыкмалары каралат. Эсептөө жана далилдөө туруктуулугу түшүнүктөрү киргизилет жана интервалдык анализ ыкмалары колдонулат. Аналитикалык оң жактары бар биринчи түрдөгү интегралдык теңдемелердин чыгарылыштары бар экендиги жана туруктуулугу боюнча жыйынтыктар алынат жана болжолдуу чыгарылыштар үчүн алгоритмдер иштелип чыгат.
үзгүлтүксүз объектилер, дискреттик эсептөө түзүлүштөрү, болжолдуу чыгарылыш, эсептөө туруктуулугу, далилдөөгө негизделген эсептөөлөр, интервалдык анализ, машина аралыктары, биринчи түрдөгү интегралдык теңдеме, аналитикалык функциялар
СОЦИАЛДЫК СУРАМЖЫЛООЛОР УЮШТУРУУ ЖАНА ЖҮРГҮЗҮҮ ҮЧҮН ЖЕРГИЛИКТҮҮ МААЛЫМАТ СИСТЕМАСЫНЫН ДОЛБООРУ
Долбоордун максаты жана милдеттери социологиялык изилдөөнүн бардык этаптарын бирдиктүү санариптик чөйрөгө бириктирүү зарылдыгынан келип чыгат, анткени учурдагы практикада анкеталарды жана шкалаларды даярдоо, ошондой эле маалыматтарды чогултуу жана координациялоо адатта ар кандай ыкмалар жана кээде ар башка куралдар колдонуу менен жүргүзүлөт. SurveyOps Studio Node.js, HTML, CSS жана JavaScript негизиндеги жергиликтүү веб-колдонмо катары ишке ашырылган жана JSON форматында туруктуу маалыматтарды сактоо функциясын камтыйт. Ал өзүнүн бардык функцияларын бир эле колдонмодо, салыштырмалуу жөнөкөй программалык жана аппараттык конфигурация менен да толук колдонууга мүмкүнчүлүк берет. Ошондуктан ал билим берүү программасына жаңы методологияларды киргизүү, уюм ичинде жаңы изилдөө концепцияларын өнүктүрүү же долбоордо социологиялык изилдөө методологияларын сыноо куралы катары идеалдуу чечим болуп саналат.
Социологиялык сурамжылоо, изилдөөлөрдү санариптештирүү, маалыматтарды талдоо, CSV форматында экспорттоо
КЛИМАТТЫК УБАКЫТ КАТАРЛАРЫН НЕЙРОНДУК ТОРЧОЛОР МЕТОДДОРУ АРКЫЛУУ БОЛЖОЛДОО (КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН МИСАЛЫНДА)
Кыргыз Республикасынын мисалында абанын орточо температурасын, атмосфералык жаан-чачынын көлөмүн жана CO₂ эмиссиясын камтыган климаттык убакыт катарларын болжолдоо үчүн нейрондук торчолор методдору каралат. Болжолдоо үчүн LSTM, GRNN моделдери, ошондой эле салыштырмалуу талдоо максатында XGBoost алгоритми колдонулган. Климаттык көрсөткүчтөрдүн 2050-жылга чейинки болжолдоолору түзүлүп, ар кандай моделдер тарабынан түзүлгөн сценарийлер салыштырылды.
климаттык убакыт катарлары, нейрондук тармак ыкмалары, климатты болжолдоо, LSTM, GRNN, XGBoost
ТОО ТЕКТЕРИНИН ЧЫҢАЛУУ-ДЕФОРМАЦИЯ АБАЛЫН БААЛООДО ЖАРАКАЛАРДЫ ЭСКЕ АЛУУ
Бул макалада Plaxis программалык камсыздоо топтомун колдонуп, жаракаларды эске алуу менен тоо тектеринин блогунун чыңалуу-деформация абалын (ЧЧА) изилдейт. Автор тоо тектеринин массивиндеги жаракаларды моделдөөнүн ар кандай ыкмаларын изилдейт, чектүү элементтер ыкмасына жана Гудмандын контакт элементтери теориясына көңүл бурат. Сандык эксперимент жараканын учундагы түйүндүү чекиттердин жылышууларынын жана кысуу чыңалуусунун концентрациясынын жараканын тартылуу күчүнө карата жантайышына көз карандылыгын аныктады. Белгилүү бир түшүү бурчтары макроскопиялык жаракага жана блоктун кыйрашына өбөлгө түзгөн эң кооптуу деформация мүнөздөмөлөрүн козгой тургандыгы аныкталды.
тоо тектеринин жаракасы, чыңалуу-деформация абалы, чектүү элементтер ыкмасы, тоо тектеринин блогу, чыңалуу концентрациясы, Плаксис
ТОО ЖАНБАСТТАРЫНЫН АЙМАКТАРЫНДА ТОПТОЛГОН ЭЛАСТИКАЛЫК ДЕФОРМАЦИЯ ЭНЕРГИЯСЫНЫН БӨЛҮШҮНҮН МҮНӨЗҮ
Бул макалада тоо капталындагы топтолгон ийкемдүү энергиянын сандык жана сапаттык параметрлери изилденип, потенциалдуу кыйроо зоналарын аныктайт. Mathcad программасында аналитикалык моделдөөнү колдонуу менен эки жүктөө сценарийи каралган: тартылуу күчтөрүнүн гана таасири жана алардын горизонталдык тектоникалык кысылуу менен айкалышкан таасири. Мусхелишвили функцияларын колдонуу менен чыңалуу компоненттери, ошондой эле капталдын элементардык көлөмү үчүн көлөмдүн жана форманын өзгөрүшүнүн салыштырма энергиялары эсептелген. Алынган жыйынтыктар капталдын капталга тийүү зоналарында капталдын туруктуулугун дифференциацияланган алдын ала айтууга мүмкүндүк берет.
континуум механикасы, деформациянын серпилгичтик энергиясы, тоонун эңкейиши, чыңалуу концентрациясы, тектоникалык кысылуу, Мусхелишвилинин функциялары
КЫРГЫЗСТАНДА ЭКОЛОГИЯЛЫК ТАЗА КӨМҮР-СУУ ОТУНУН КОЛДОНУЛУШУНУН КЕЛЕЧЕГИ
Бул макалада Кыргызстандагы кымбат баалуу газ жана мазуттун ордуна көмүр-суу отун (КСО) өндүрүү жана күйгүзүү технологиясын ишке ашыруунун келечеги талданат. Автор республикада күрөң көмүрдүн эбегейсиз чоң запастары бар экенин (болжол менен 28,3 миллиард тонна) баса белгилейт, бирок аны салттуу түрдө колдонуу анын майдаланууга жакындыгы (өндүрүлгөн көмүрдүн 50% га чейини колдонулбаган майда калдыктарга айланат) жана күйгүзүлгөндө айлана-чөйрөгө келтирилген зыян менен тоскоолдук жаратат. КСОго өтүү бул калдыктарды жогорку натыйжалуу жана коопсуз энергия ресурсуна айландырууга мүмкүндүк берет.
көмүр-суу отуну (КСО), күрөң көмүр, Кыргызстан, экологиялык коопсуздук, энергияны үнөмдөө, нымдуу майдалоо, импортту алмаштыруу
ДИСКРЕТТИК БАШКАРУУ СИСТЕМАСЫНЫН ӨТКӨӨ МАТРИЦАСЫН ТҮЗҮҮ
Бул макалада дискреттик башкаруу системалары үчүн өткөөл матрицаны куруу ыкмасы талкууланат, бул айырма теңдемелерин чечүүдөгү негизги кадам. Авторлор дискреттик убакыт чоң маанилерди кабыл алганда матрицанын даражасын натыйжалуу эсептөө үчүн Кейли-Гамильтон теоремасын колдонууну сунушташат. Бул ыкма өткөөл матрицаны n-1ден ашпаган даражадагы матрицада полином катары көрсөтүүгө негизделген, мында коэффициенттер системанын өздүк маанилери аркылуу аныкталат.
дискреттик система, өткөөл матрица, айырма теңдемеси, Кейли-Гамильтон теоремасы, мүнөздөмөлүү полином, абал вектору
FLAC программасында ЖЕРДЕГИ ПЛОТИНАЛАРГА СЕЙСМИКАЛЫК ТААСИРЛЕРДИ МОДЕЛДӨӨ ҮЧҮН ЭСЕПТӨӨЧҮ АКСЕЛЕРОГРАММАЛАРДЫ ДАЯРДОО
Бул макалада FLAC программасын колдонуу менен жер дамбаларынын динамикалык сейсмикалык анализи үчүн акселерограммаларды даярдоо методологиясы баяндалат. Автор эркин беттин амплитудасынын эки эселенүү эффектин эске алуу менен баштапкы ылдамдануу жазууларын чек ара шарттарына (ылдамдыктар жана чыңалуулар) айландыруу процессинин деталдуу анализин берет. Суусамыр жер титирөөсүнүн (1992) мисалында автор чоку ылдамданууларын 0,4g чейин масштабдоо, жыштыкты чыпкалоо (10 Гц чейин) жана так моделдөө үчүн нөлдүк жылышуу сызыгын тууралоо кадамдарын көрсөтөт.
сейсмикалык таасир, акселерограмма, FLAC программасы, деконволюция, топурак дамбасы, Суусамыр жер титирөөсү
ДИСКРЕТТИК ОПТИМАЛДУУ БАШКАРУУ МАСЕЛЕСИНДЕГИ МИНИМАЛДУУ ЭНЕРГИЯНЫ БАШКАРУУ
Бул макалада кичинекей кадам өлчөмүнө ээ стационардык системалар үчүн дискреттик оптималдуу башкаруу маселесин чечүү ыкмасы баяндалат. Авторлор баштапкы системаны төмөнкү тартиптеги эки подсистемага бөлүү алгоритмин сунушташат, бул энергия чыгымдарын минималдаштырган башкарууну издөөнү жөнөкөйлөштүрөт. Риккати жана Ляпунов тибиндеги матрицалык теңдемелерди чечүү менен оптималдуу башкарууну жана ага тиешелүү траекторияларды табуу мүмкүнчүлүгү көрсөтүлөт.
оптималдуу башкаруу, дискреттик системалар, минималдуу энергия, кыймылдардын бөлүнүшү, Риккатинин теңдемелери, функционалдык
МАРТАЛАШТЫРУУНУН БАЗАЛАРЫ ЖАНА АЛДЫН АЛА БАЗАЛАРЫ ЖӨНҮНДӨ
Бул макалада үзгүлтүксүз чагылдыруулардын көптүк-теориялык жана топологиялык мүнөздөмөлөрү каралат, базалардын жана мейкиндиктердин тармактарынын классикалык түшүнүктөрүн чагылдыруу учурларына чейин кеңейтет. Автор чагылдыруунун пренеттеринин жана пребазаларынын аныктамаларын киргизет, алардын бар болуу критерийлерин далилдейт жана чагылдыруунун мүнөзү жана салмагы сыяктуу кардиналдык инварианттарды изилдейт. Тартуулар үчүн биринчи жана экинчи эсептелүүчү аксиомалардын тукум куучулук касиеттери экени аныкталат жана Александров-Урисохндун базанын кардиналдуулугу жөнүндөгү теоремасынын аналогу далилденет.
топологиялык мейкиндик, картага түшүрүү базасы, картага түшүрүүнүн пребазасы, картага түшүрүүнүн салмагы, эсептелүүчү аксиомалары, кардиналдык сан