Журнал үзгүлтүксүз механика, геомеханика, геотехнология, эсептөө математикасы жаатындагы натыйжаларды камтыган макалаларды, ошондой эле гидрогаздинамика проблемаларын, тоо массивдеринин геомеханикасын, жер казынасын иштетүүнүн геотехнологиясын, тоо-кен казып алуу региондорунун геоэкологиясын изилдөөгө, ошондой эле тоо-кен казып алуу комплексинин геоэкологиясын изилдөөгө арналган макалаларды жарыялоо максатында чыгарылат үзгүлтүксүз чөйрөнүн аналогдору жана домендерди дискретизациялоо; заманбап жогорку өндүрүмдүүлүктөгү компьютерлерди колдонуу; ар кандай прикладдык программалык комплекстердин мүмкүнчүлүктөрүн салыштырып талдоо жана маалыматтык технологияларды колдонуу. Кандидаттык жана докторлук диссертациялардын, кандидаттык диссертациялардын негизги илимий жыйынтыктарын, илимий эмгектерин илимий жана илимий-техникалык мезгилдүү басылма катары басып чыгарууга, ошондой эле илимий конференциялардын материалдарын басып чыгарууга багытталган.
КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ТҮНДҮГҮНҮН ӨЗГӨЧӨ ОБЪЕКТТЕРИ БОЮНЧА 2018-ЖЫЛЫНДАГЫ АТМОСФЕРАЛЫК АБАНЫН (БИШКЕК ЖАНА ЧОЛПОН-АТА Ш.) ЖАНА ЖЕР БЕТИНДЕГИ СУУЛАРДЫН (АЛАМЕДИН, АЛА-АРЧА Д. ЖАНА ИССЫК-КӨЛ КӨЛҮ) БУЛГАНУУСУНУН МЕЗГИЛДҮҮ ДИНАМИКАСЫ
Бул макалада 2018-жылга карата Кыргыз Республикасынын борбору - Бишкек шаарынын жана Ысык-Көлдүн курорттук борбору - Чолпон-Ата шаарынын атмосферасындагы булгоочу заттардын абалына жана курамына экологиялык талдоо жүргүзүлөт. Ошондой эле, ошол жылдын Ала-Арча жана Аламүдүн дарыяларынын, Ысык-Көлдүн сууларынын абалы жана курамы тууралуу анализ жүргүзүлөт. Бишкек, Чолпон-Ата шаарларында 9 стационардык постто абанын булгануусунун абалы боюнча байкоо материалдарын талдап чыгып, Бишкек шаарынын абасы эң көп булгангандыгы аныкталды. Байкоо материалдардын негизинде, Бишкек шаарынын жогору Аламүдүн жана Ала-Арча дарыяларынын суулары канааттандырарлык сапатта экендиги аныкталды. Ал эми Бишкек шаарынын төмөн жагындагы Ала-Арча суусу Чүй дарыясынын эң булганган куймаларынын бири. 2018-жылы жалпысынан Ысык-Көлдүн суулары канааттандырарлык абалда болгон.
жер бетиндеги суулардын жана абанын булганышы, Ысык-Көл, Аламүдүн дарыясы, Ала-Арча дарыясы, Бишкек, Чолпон-Ата, суунун жана абанын сапаты жана курамы.
КЫРГЫЗСТАНДЫН АЛТЫН КЕНИНТЕРИН ДОЛБООЛООНУН ЖАНА ИШТЕТҮҮНҮН ЭКОЛОГИЯЛЫК-ЭКОНОМИКАЛЫК АСПЕКТТЕРИ (Кумтөр, Жерүй кендеринин мисалында)
Макалада Кыргызстандын ири алтын казуучу ишканалары - Кумтөр жана Жерүйдү проектештиру жана иштеп чыгуу боюнча актуалдуу маселелер, ошондой эле алардын өлкөнүн экономикасына жана экологиясына тийгизген таасири талкууланат.
алтын чыгаруу тоо-кен тармагы, техногендик калдыктар, калдыктар жайы, Дүйнөлүк алтын Кеңеш.
КАМБАРАТА ГЭС-1 КУРУЛУШ АЙМАГЫНДАГЫ ЖЕР КӨЧКҮНҮН КОРКУНУЧУ
Макала Камбар-Ата ГЭС-1 (КГЭС-1) алдыдагы курулушу жана эксплуатациясы менен байланышкан жер көчкү коркунучун баалоого арналган. Ири көчкүлөр дамбанын бузулушуна алып келиши мүмкүн.
дамба, суу сактагыч, жер көчкү, жер титирөө.
ЗЫЯН ЗОНАЛАРЫН ЭКСПРЕССИ БААЛОО УЧУРУНДА ЖЕР КӨЧКҮ КОРКУНУЧУ ТАЛДЫКТОО
Жасалма нейрон тармактарынын эмпирикалык моделдерин колдонуунун жана геоморфологиялык өзгөчөлүктөрдүн комплексинин негизинде жабыркаган аймакта жер көчкү түшүүсүнүн параметрлерин болжолдоо үчүн регрессиялык анализдин натыйжалуулугу каралат. Туура эмес чечимдерден улам объектилерге зыян келтирүү коркунучун баалоо ыкмасы сунушталган.
Жер көчкүнүн жарылышы, геоморфологиялык өзгөчөлүктөрү, жасалма нейрон тармагы, регрессиялык анализ, тобокелдиктерди талдоо
ИЛИМИЙ-ТЕХНИКАЛЫК КОЛДОО ТАЖРЫЙБАСЫ УРАН КАЛДЫК САКТАГЫЧТЫН КАЛЫБЫНА КЕЛТИРҮҮ ДОЛБООРЛОРУ
Майлуусуу дарыясынын өрөөнүндө радиоактивдүү калдыктарды орнотуу коркунучунун мүнөздөмөлөрү келтирилген. Уран рудаларын казып алуу жана байытуу үчүн таштанды сактоочу жайлардын бирин калыбына келтирүү долбоорун илимий-техникалык жактан камсыздоо боюнча изилдөө иштеринин комплексинин сыпаттамасы келтирилген..
Кырсык, коопсуздук, геоконтрол жана мониторинг, ченемдик документ, калдык сактоочу жай, экспертиза
КЫРГЫЗСТАН ТООЛОРУНУН ЖАРАТЫЛЫШ БАЙЛЫКТАРЫН ӨНҮКТҮРҮҮ ҮЧҮН ТЕХНОГЕНДИК ТОБОКЕЛДИКТЕР ЖАНА КЫРСЫКТАР
Макала Кыргызстандын бийик тоолуу аймактарында ар кандай жаратылыш байлыктарын иштетүүгө байланыштуу техногендик тобокелдиктерди жана кырсыктарды кароого жана баалоого арналган.
тоолор, ресурстар, техногендик таасирлер, тобокелчилик, кырсыктар,
ТУРУКТУУ ОНУГУУНУН ПРИНЦИПТЕРИН ЭСКЕ АЛУУ МЕНЕН ПАЙДАЛУУ КАЗЫНДЫЛАРЫНЫН КЕНДЕРИН ОЗДОШТУРУУНУН НАТЫЙЖАЛУУГУНУН БААЛОО
Пайдалуу кендердин депозиттеринин маанилүүлүгүн баалоо алардын резервдеринин калыбына келтирилген наркына салыштырмалуу болот. Пайдалуу кендердин аманаттарын өнүктүрүүнүн натыйжалуулугун баалоо, тоо-кен казып алуу жана табигый чөйрөгө тийгизген таасири менен айлана-чөйрөнүн кесепеттерин эсептөө үчүн алардын акыркы натыйжалуулугун аныктоо; Бул макала бул көйгөйдүн аспектилеринин бирине арналган - пайдалуу казындылардын кендерин иштетүүнү өнүктүрүүнүн экологиялык жана экономикалык баалоосу менен пайдалануунун өзгөчөлүктөрүн изилдөө.
Минералдык чийки зат, депозиттер, экономикалык убакыт, өндүрүштүк цикл, өндүрүштүк цикл, өндүрүштүк цикл, өндүрүштүк цикл, модернизациялоо, жоюу, натыйжалуулук, инновация, минералдар, капиталдык салымдар, экономикалык принцип, эсеп, принцип, пайда, технологиялык процесстер, экологиялык процесс, глобалдык, аймактык.
КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ТОО-КЕН ТАРМАГЫН ӨНҮКТҮРҮҮДӨГҮ КЛАСТЕРДИК ЫКМА
Бул эмгекте кластерлерди түзүү жана иштетүү боюнча эл аралык тажрыйба, анын ичинде Россияда жалпы баяндама келтирилген. Кыргыз Республикасынын тоо-кен өнөр жайы үчүн кластердик ыкманы колдонуу мүмкүнчүлүктөрү каралды.
кластер, инновация, кластердик ыкма, тоо-кен тармагы, атаандаштыкка жөндөмдүүлүк.
СЕЙСМИКАЛЫК АКТИВДҮҮ РЕГИОНДОРДО ЖАЙГАШТЫРЫЛГАН КАЛДЫК САКТАГЫЧТЫН ТҮЗҮЛҮШТӨРҮН ТАНДОО ҮЧҮН ТАКТОО
Макалада сейсмикалык жүктөмдү эске алуу менен ар кандай структуралардагы дамбалардын ишенимдүүлүгүн баалоо боюнча жүргүзүлгөн изилдөөлөр талкууланат. Максатка жетүү үчүн коюлган тапшырмалар ар башка болгон жана бул милдеттерди чечүү эң ишенимдүү технологиялык схеманы тандоо боюнча сунуштарды берүүгө мүмкүнчүлүк берди.
баш суу, борбордук сызык, куйрук суу, сейсмикалык ылдамдануу, кулап кетүү ыктымалдыгы, корреляция.
КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНДА КЕН ЧЫККАН ЖЕРЛЕРДИ ӨЗДӨШТҮРҮҮДӨ ТОБОКЕЛДИКТЕРДИН ЫКТЫМАЛДУУЛУГУН ТАЛДОО
Бул статьяда Кыргыз Республикасынын кен казуу секторунда кен чыккан жерлерди өздөштүрүүдө келип чыккан тобокелдиктердин ар кандай түрлөрү каралат. Пайдалуу кен чыккан жерлерге ээ болгон өлкөлөр жана өнүгүп жаткан өлкөлөрдө жогорку аныксыздык шартында иштеген эл аралык инвесторлор үчүн үстөмдүк кылуучу тобокелдиктер аныкталды.
тобокелдик, кен кендери, тоо-кен сектору
КЫРГЫЗСТАНДАГЫ РУДА КЕН БАЙЛЫКТАРДЫ ИШТЕТҮҮДӨГҮ КАЙТАЛАНМА-АГЫМДУУ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН КОЛДОНУУНУН КЕЛЕЧЕКТҮҮЛҮГҮ
Макалада Кыргазстандын руда кен байлыктарын ачык түрдө казып алууда кайталанма-агымдуу технологияны колдонуу боюнча жалпыланган сунуштар көрсөтүлгөн. Тоо-кен иштеринин өндүрүмдүүлүгүн жогорулашын камсыздоочу рудаларды жана бош тоо-тектерин конвейердин жардамы менен ташуу технологиялык схемасы негизделген.
кайталанма-агымдуу технологиясы, руда, бош тоо-тектер, конвейер, кен байлык, жүк ташуу, майдалоо-сортоо комплекси.
ПНЕВМАТИКАЛЫК ГИДРОДИНАМИКАЛЫК ТААСИР МЕНЕН СКВАЖИНАЛАР АРКЫЛУУ ЖЕР ҮСТҮНДӨГҮ МЕТАН ӨНДҮРҮҮНҮН ТОО-КЕН-ГЕОЛОГИЯЛЫК ФАКТОРЛОРУ
Документте газды камтыган көмүр тектеринин массасына пневмогидродинамикалык таасирди колдонуу менен жер үстүндөгү скважиналар аркылуу метан өндүрүүгө тоо-геологиялык шарттардын таасири белгиленген. Маалыматтарды иштетүү үчүн математикалык статистиканын аналитикалык ыкмалары колдонулган. Алардын калыңдыгынын белгилүү катышы бар тоо тек катмарларынын ырааттуулугу алынган.
метан, скважина, пневмогидродинамикалык аракет, күч.
КАТУУ ПАЙДАЛУУ КЕНДЕРДИ ЖЕР АСТЫНДАГЫ КАЗЫП ИШТЕТҮҮДӨ ТОО ТЕКТЕРИНИН ТУЛКУСУНУН КЫЙМЫЛГА КЕЛИШИНИН ФОРМАЛАРЫ
Макалада катуу кендерди жер астында иштетүү учурунда тоо-кен казып алуу жумуштарын таасиринен иштетилген тоо тектеринин массивинин жылышуу формаларын талдоо жөнүндө сөз болот
деформация, жылышуу, тектер, массив, кен, форма, жер астындагы казуу, кыйроо
ТОПУРАКТЫН ИЧИНЕ НЫМДЫН ӨТҮШ ПРОЦЕССИН МАТЕМАТИКАЛЫК МОДЕЛДӨӨ
Бул макалада топурактагы суунун инфильтрациясынын бир өлчөмдүү модели талкууланат. Бир тектүү кыртыштарда нымдуулуктун өтүү маселесинин аналитикалык чыгарылышы келтирилген, мында нымдуу чөйрөдө нымдуулуктун таралышы изилденет, мында нымдоо фронтунун эки кыймылдуу чектерин жана нымдуулуктун бөлүнүү зоналарынын чектерин аныктоону эске алуу менен гравитациялык күчтөрдү эсепке албастан толук жана толук эмес каныккандык каралган.
теңдеме, модель, ным берүү, аналитикалык чечим, инфильтрация.
БЛОКТОР АРАЛЫК БАЙЛАНЫШЫНДА БҮРТҮК ТОЛТУРГУЧТУН КУРАМДАРЫ ЖАНА СТРУКТУРАЛЫК КАСИЕТТЕРИ АР КАНДАЙ ЖЫЛЫМА РЕЖИМДЕРДИН ПАЙДА БОЛУШУНА ТИЙГИЗГЕН ТААСИРИ
Макалада жарака толтургучтун курамынын жана структуралык касиеттеринин ар кандай жылма режимдердин пайда болушуна тийгизген таасирин изилдөөчү лабораториялык тажрыйбалардын натыйжалары каралат. Үч түрдөгү бүртүк толтургучтун: кварц куму, натрий хлориди жана полисахариддин жылышуу каршылыгынын күч көрсөткүчтөрү жана кинематикалык мүнөздөмөлөрү биз орноткон "слайдер" моделинде аныкталды. Жылма режимди аныктоочу негизги параметр болуп, жарака толтургучтун түзүмү экени аныкталды.
The article deals with the results of laboratory experiments to study the influence of the composition and structural properties of the crack filler on the formation of sliding modes.The strength parameters of shear resistance and kinematic characteristics of three types of granular aggregate: quartz sand, sodium chloride, and polysaccharide were determined on the slider-model installation made by us. It is established that the main parameter that determines the sliding mode is the structure of the crack filler.
БЕТКЕЙЛЕРДИН ЧЫҢАЛЫШ-ДЕФОРМАЦИЯЛЫК АБАЛЫНЫН ӨЗГӨРҮШҮ ТОКТОГУЛ ГЭСИНИН СУУ САКТАГЫЧЫНА АГЫП КИРГЕН СУУЛАРДЫН КӨЛӨМҮНӨН КӨЗКАРАНДЫ
Токтогул ГЭСинде электр энергияны өндүрүү, белгилүү жылдарда электр кубаттуулгугунун жана жабдууларынын иштешинин техникалык шарттарынын өзгөрүлбөгөндүгүн жана экономикалык кырдаалдын туруктуулугун эске алуу менен, көпчүлүк учурда суу сактагычка агып киргенсуулардынколөмүнөн көз каранды. Беткейлердин массивдеринин касиеттеринде жана абалында байкалган өзгөрүүлөрдүн негизги себептеринин бири суу сактагычтагы суунун деңгээлине байланыштуу болгон гидрологиялык жана гидрогеологиялык шарттар өзгөргөндө пайда болгон чыпкалоочу күчтөр болуп саналат.Суу сактагычтагы суунун деңгээлинин өзгөрүшүнүн Токтогул ГЭСиндеги беткейлердин чыңалыш-деформациялык абалы аныкталды.
суунун тартыштыгы,кирген суулар, чыңалыш абалы, горизонталдуу чыңалуунун таралышы, суу сактагыч, суунун деңгээли, беткейлер, жылышуу, жаркалар.
КӨЧКҮ КОРКУНУЧУ БАР БЕТКЕЙДИН ИНЖЕНЕРДИК ГЕОЛОГИЯЛЫК ШАРТТАРЫ (Алай районундагы Аюутапан а. мисалында)
Макалада изилденүүчү аймактын тектоникалык, геологиялык-литологиялык түзүлүшү берилген. Ошондой эле гидрогеологиялык шарттар, аймактын сейсмикалык абалы жана климаттык мүнөздөмөлөрү каралган
Беткей, туруктуулук, прогроз, тектоника, рельеф, эрозия, бет, уступ.
СУЗАК РАЙОНУНУН КАРАМАРТ АЙЫЛ АЙМАГЫНДАГЫ КӨЧКҮ КОРКУНУЧУ БАР БЕТКЕЙДИН ТУРУКТУУЛУГУН БААЛОО
Жер көчкү коркунучу бар эңкейиштин туруктуулугун баалоо үчүн кыртыштын инженердик-геологиялык, климаттык шарттары жана физикалык механикалык касиеттери келтирилген. ВЭЗ усулунун жыйынтыктары келтирилген.
Беткей, туруктуулук, куруктуулук коэффициенти, мунөздөмө, нымдуулук, физико-механикалык касиеттер.
РЕЗУЛЬТАТЫ ИССЛЕДОВАНИЯ ФИЗИКО-МЕХАНИЧЕСКИХ СВОЙСТВ ГОРНЫХ ПОРОД И РУД УЧАСТКА САРЫТОР КУМТОРСКОГО МЕСТОРОЖДЕНИЯ
Макалада Кумтөр кенинин Сарытор болүгүндөгү тоо- тектеринин жана кендердин физико-механикалык касиеттеринин жана калдыктуу чыналууларынын көрсөткүчтөрү келтирилген. Изилдөөлөрдүн жыйынтыгы боюнча Кумтөр кенинин Сарытор бөлүгүндө метасоматит тоо-тектеринде кысылуучу калдыктуу чыңалуулар олуттуу түрдө басымдуулук кылат, ал эми тиллит тоо-тегинде азыраак өлчөмдө кысылуучу жана чоюлуучу калдыктуу чыңалуулар бар экендигин көрдүк.
тоо-теги, кен, ультраүн толкуну, метасоматит, тиллит, филлит,к алдыктуу чыңалуу, Сарытор
СТРУКТУРАЛЫК-БИР ТЕКСИЗ ПАЙДАЛУУ КЕНДЕРДИН ГЕОМЕХАНИКАЛЫК АБАЛЫНЫН НЕГИЗГИ ӨЗГӨЧӨЛҮКТӨРҮ
Структуралык-бир тексиз кендердин массивдериндеги геомеханикалык процесстердин көрүнүштөрү ар түрдүү жана тоо тектеринин геомеханикалык абалына көз каранды: структуралык өзгөчөлүктөр; массивди түзгөн тоо тектердин физикалык-механикалык касиеттери; табигый чыңалган-деформациялык абалы. Буга чейинки басылмаларда Тянь-Шандын структуралык-бир тексиз кендеринин массивдерин түзгөн тоо тектеринин структуралык өзгөчөлүктөрү жана физикалык-механикалык касиеттеринин өзгөчөлүктөрү каралган. Бул макалада кенди казып алуу процессинде пайда болгон жана кенди иштетүүнүн эффективдүүлүгү менен гана эмес, коопсуздугу менен да байланышкан тоо массивиндеги чыңалган-деформациялык абалына көңүл бурулат.
кен, пайдалуу кен, структуралык ар түрдүүлүк, тоо тектеринин касиеттери, чыңалуу абалы, деформациялар
ГОРИЗОНТАЛДЫК КАЗМАНЫН БИЙИКТИГИНИН ӨЗГӨРҮҮСҮНҮН АНЫН ТЕГЕРЕГИНДЕГИ ЧЫҢАЛУУНУН ТАРАЛУУ МҮНӨЗҮНӨ ТИЙГИЗГЕН ТААСИРИ
Макалада жалпак оптикалык активдүү нускадагы сырткы бирдиктүү,вертикалдык жана горизонталдык күчтөрдүн таасиринен пайда болгон горизонталдык казманын тегерегиндеги чыңалуулар поляризациялык оптикалык ыкманын негизинде изилденген.Нускаларда казманын тегерегиндеги анын бийиктигине жараша чыңалуулардын таралуу мүнөзүнүн өзгөрүүлөрү каралды. Нускада поляризациялык оптикалык ыкманын негизинде,тик жана горизонталдык күчтөрдүн таасиринен пайда болгон,казмалардын тегерегиндеги чыңалуу абалынын казманын ар кандай бийиктиги үчүн чоңдуктары көрсөтүлдү.
оптикалык активдүү нускалар, негизги чыңалуулар, чыңалуунун эпюрасы, чоюлуу жана кысылуу чыңалуусу, сырткы тик жана горизонталдык күчтөр.
БЛОКТУК ТҮЗҮЛҮШТӨГҮ ТОО КЕН МАССИВИНИН ТОО ЖЕРГЕЛЕРИНДЕГИ КАРЬЕРЛЕРДИН ЖАНТАЙМАЛАРЫН ТУРУКТУУЛУГУНА БОЛГОН ТААСИРИН БААЛОО
Тоо кен массивинин блоктук түзүлүшүн жана жаракалуулугун баалоо тоо геомеханикасында артыкчылыктуу багыт ээ. Макалада блоктук түзүлүштөгү массивдин тоо жергелериндеги карьерлердин жантаймаларын туруктуулугуна болгон таасирин өзгөчөлүктөрү келтирилген.
блоктук, карьер, жантайма, туруктуулук, жаракалуулук, деформация, бөлүнүш
КАТАВ-ИВАНОВСКИЙ ЖЕР ТИТИРӨӨНҮН МАССИВДИН АБАЛЫН ГЕОДЕЗИЯЛЫК МЕТОДДОР МЕНЕН ИЗИЛДӨӨ
The results of diagnostics of changes in the stress-strain state of the massif during an earthquake in the region of Katav-Ivanovsk in September 2018 are presented. The data were obtained as a result of a study of regional geodynamics using permanent stations of the Global Navigation Satellite System (GNSS) of the Urals. The numerical values of the amplitudes of changes in coordinates, the distribution of displacements and deformations of the rock mass have been determined.
жер титирөө, геодинамикалык активдүүлүк, чыңалуу-деформациялык абал, тектоникалык бузулуулар
ИЛИМ МЕНЕН ӨНДҮРҮШТҮН ЧЫГАРМАЧЫЛЫК БИРИМДИГИН ЖАРАТУУДА ИНСАНДЫН РОЛУ (Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын академиги И.Т. АЙТМАТОВДУН 90 жылдыгына карата)
Бул макала кыргыз элинин уулу жана ХХ кылымдын чыгаан инженери, дүйнөгө таанымал окумуштуу Ильгиз Төрөкулович Айтматовдун илимий чөйрөсүнө арналган, ал үчүн технологиялык чечимдерди издөөдө жана түзүүдө өзүнө өзгөчө мамилени талап кыла турган факторлордун айкалышы менен оптималдаштырылган эң натыйжалуу ишке ашыруу жөнүндөө.
тоо-кен, дүйнөгө таанымал окумуштуу, үзгүлтүксүз маалымат каражаттарынын физикасы, академик
КҮЧТҮҮ ТОО СОККУЛАРДЫН ЖАНА ТЕХНОГЕНДИК ЖЕР ТИРТӨӨЛӨРДҮН КӨРҮНҮШҮНҮН ӨЗГӨЧӨЛҮКТӨРҮ ЖӨНҮНДӨ
Бул макалада геодинамикалык кубулуштардын көрсөтүлгөн өзгөчөлүктөрүн талдоо жер кыртышынын өтө стресстик абалы түшүнүгүнүн позициясынан сүрөттөлөт.
тоо тектеринин жарылышы, тоо тектоникалык соккусу, техногендик жер титирөө, гипоцентр, фокус, бузулуулардын кайра активдешүүсү, жер кыртышы, активдүү блоктор, өтө стресстик абал
ПЕРСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ ГОРНОЙ НАУКИ В КЫРГЫЗСТАНЕ В XXI ВЕКЕ
Баяндамада Кыргызстанда тоо-кен илиминин пайда болуу тарыхы кыскача баяндалып, келечекте өнүгүүнүн илимий багыттары аныкталды. Тоо тектеринин жана массивдерин механикасынын өнүгүү келечеги келтирилген, кендерди иштеп чыгуу технологиясы жана минералдык ресурстарды сарамжалдуу өздөштүрүү жана кооптуу жаратылыш-техногендик процесстерди болжолдоо жана Кыргызстандын тоо-кен өндүрүш территориялык аймактарында геоэкологиялык тобокелдиктерди баалоо.
келечеги, тоо-кен илими, тарых, тоо тектеринин механикасы, иштеп чыгуу технологиясы, экологиялык коркунучу
60 лет научной и организационной деятельности Института геомеханики и освоения недр НАН КР
История создания Института геомеханики и освоения недр тесно связана становлением и развитием горной науки в Кыргызстане, которая начинается с 50-х годов XX века. В Институте геологии Академии наук Киргизской ССР создается Сектор горного дела, позже преобразованный в Отдел горного дела. В 1960 году на базе этого отдела образуется Институт горного дела и металлургии.
Академику НАН КР Айтматову И.Т. – 90 лет
Айтматов Ильгиз Торокулович родился 8 февраля 1931 году в г. Фрунзе (Бишкек). В 1954г. окончил факультет техники разведки Московского геологоразведочного института (МГРИ) им. Г.К. Орджоникидзе и получил квалификацию горного инженера по специальности “Техника разведки”. Доктор технических наук, профессор, академик НАН КР, лауреат Государственных премий СССР (январь 1990 г.) и Киргизской ССР (1984 г.) в области науки и техники. Заслуженный деятель науки Кыргызской Республики (1991 г.). Автор научного открытия (1998г.). Специалист в области геомеханики. Президент Академии наук Кыргызской Республики с 1990 по 1993 год.
ИШКАНАДА МААЛЫМАТТЫК КООПСУЗДУК ТОБОКЕЛДИКТЕРИН АЗАЙТУУ БОЮНЧА УСУЛДАРДЫ ТАЛДОО
Макалада ишканада маалыматтык коопсуздук тобокелдиктерин башкаруунун сарамжалдуу системасын түзүү үчүн маалыматтык коопсуздук тобокелдиктерин баалоону жүргүзүү процедурасы каралган. Маалыматтык коопсуздук тобокелдигинин деӊгээлин азайтуу үчүн коопсуздук чаралары, контрчаралар жана ар бир актуалдуу коркунучтар боюнча иш-аракеттер келтирилген.
маалыматтык коопсуздук тобокелдиги, тобокелдиктерди баалоо, тобокелдиктерди азайтуу, тобокелдиктерди талдоо, маалыматтык коопсуздукту башкаруу, сандык баалоо, сапаттык баалоо
ИШКАНАДАГЫ МААЛЫМАТТЫК КООПСУЗДУК ТОБОКЕЛДИКТЕРИН ЖАНА КОРКУНУЧТАРЫН ТАЛДОО
Макалада ишканадагы маалыматтык коопсуздук тобокелдиктерин жана коркунучтарын талдоо жүргүзүү процедуралары каралат. Маалыматтык коопсуздуктун коркунучтарынын негизги булактары жана тобокелдик зоналары келтирилет. Тобокелдиктерди талдоо процессинде, аныкталган аялуу жактарга критикалык баа берүү жана потенциалдуу чабуулчу тарабынан уруксатсыз аракеттерди жасоо үчүн аларды пайдалануу мүмкүнчүлүгү бааланат.
маалыматтык коопсуздук, маалыматтык коопсуздук коркунучу, маалыматтык тобокелдиктер, тобокелдиктерди талдоо, маалыматты коргоо, коркунучтарды талдоо.