СОВРЕМЕННЫЕ ПРОБЛЕМЫ МЕХАНИКИ
type: channel
description: Журнал үзгүлтүксүз механика, геомеханика, геотехнология, эсептөө математикасы жаатындагы натыйжаларды камтыган макалаларды, ошондой эле гидрогаздинамика проблемаларын, тоо массивдеринин геомеханикасын, жер казынасын иштетүүнүн геотехнологиясын, тоо-кен казып алуу региондорунун геоэкологиясын изилдөөгө, ошондой эле тоо-кен казып алуу комплексинин геоэкологиясын изилдөөгө арналган макалаларды жарыялоо максатында чыгарылат үзгүлтүксүз чөйрөнүн аналогдору жана домендерди дискретизациялоо; заманбап жогорку өндүрүмдүүлүктөгү компьютерлерди колдонуу; ар кандай прикладдык программалык комплекстердин мүмкүнчүлүктөрүн салыштырып талдоо жана маалыматтык технологияларды колдонуу. Кандидаттык жана докторлук диссертациялардын, кандидаттык диссертациялардын негизги илимий жыйынтыктарын, илимий эмгектерин илимий жана илимий-техникалык мезгилдүү басылма катары басып чыгарууга, ошондой эле илимий конференциялардын материалдарын басып чыгарууга багытталган.
language: ky
publication name: СОВРЕМЕННЫЕ ПРОБЛЕМЫ МЕХАНИКИ
issn: 1694-6065
items: ИШКАНАНЫН НАТЫЙЖАЛУУЛУГУН ЖОГОРУЛАТУУ ҮЧҮН МААЛЫМАТТЫК ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ КОЛДОНУУ
items: DART ПРОГРАММАЛОО ТИЛИН ҮЙРӨНҮҮ ҮЧҮН МОБИЛДИК ОКУТУУ СИСТЕМАСЫН ИШТЕП ЧЫГУУ ЖАНА ИЗИЛДӨӨ
items: МАШИНА ОКУТУУНУ КОЛДОНУУ МЕНЕН КОЛДОНУЛГАН МАСЕЛЕЛЕРДИ МОДЕЛДӨӨ ЖАНА БОЛЖОЛДОО ЫКМАЛАРЫ
items: ТУЗУУЧУ КААРШЫЛ ТАРМАКТАРДЫ КОЛДОНУУ МЕНЕН КОЛДОНУЛГАН МАСЕЛЕЛЕРДИ БОЛЖОЛДОО ҮЧҮН МОДЕЛДИ ТҮЗҮҮ
items: ШААРЛАШКАН АЙМАКТАРДЫН ЖЫЛУУЛУК ТҮЙҮНДӨРҮНҮН ГИДРАВЛИКАЛЫК ТУРУКТУУЛУГУН ЖАНА ЭНЕРГОEFFЕКТИВДҮҮЛҮГҮН ЖОГОРЛАТУУ (БИШКЕК ШААРЫНЫН МИСАЛЫНДА)
items: КЫРГЫЗСТАНДАГЫ ЖЕР КӨЧКҮСҮ КОРКУНУЧУН КОМПЛЕКСТҮҮ БААЛОО СПУТНИК МААЛЫМАТТАРЫН ЖАНА МАШИНА ОКУТУУНУ КОЛДОНУУ МЕНЕН
items: ЧЕКЕНЕ СООДАДАГЫ КЕРЕКТӨӨЧҮЛӨРДҮН СУРОО- ТАЛАПТАРЫНЫН СЕЗОНДУК ӨЗГӨРҮҮЛӨРҮН АНЫКТООДО ФУРЬЕ ӨЗГӨРТҮҮСҮН КОЛДОНУУ
items: КЫРГЫЗСТАНДЫН ӨЗГӨЧӨ КЫРДААЛДАР МИНИСТРЛИГИ ҮЧҮН СЕЛДИ МОНИТОРИНГДӨӨ ҮЧҮН ГЕОИНФОРМАЦИЯЛЫК СИСТЕМАНЫ ИШТЕП ЧЫГУУ ТАЖРЫЙБАСЫ: МЕЙКИНДИК АНАЛИЗДИН СЕГИЗ КОЛДОНУЛГАН МАСЕЛЕЛЕРИ
items: КУРУЛУШ КОМПАНИЯСЫНЫН ИШМЕРДҮҮЛҮГҮН БАШКАРУУ ҮЧҮН МААЛЫМАТТЫК СИСТЕМАНЫ ИШТЕП ЧЫГУУ
items: МААЛЫМАТТЫК СИСТЕМА ЖОГОРКУ БИЛИМ БЕРҮҮ ПРОЦЕССТИН ОПТИМАЛДАШТЫРУУНУН КУРАЛЫ КАТАРЫ
items: СУУ ПАЙДАЛАНУУЧУЛАР БИРИКМЕСИНИН ӨНДҮРҮШТҮК ИШИН ПЛАНДАШТЫРУУНУ ЖАНА ЭСЕПКЕ АЛУУНУ АВТОМАТТАШТЫРУУ
items: PYTHON ЖАНА DJANGO АРКЫЛУУ ВЕБ-КИТЕПКАНА КИТЕПТЕРИНИН ИНВЕНТАРИЗАЦИЯ СИСТЕМАСЫН ИШТЕП ЧЫГУУ ЖАНА ИШКЕ АШЫРУУ
items: БИЛИМ БЕРҮҮНҮ ПЛАНДАШТЫРУУНУ КОЛДООНУН МААЛЫМАТ СИСТЕМАСЫНЫН МОДЕЛИ ЖАНА АРХИТЕКТУРАСЫ
items: ТЕХНОГЕНДИК КАЛДЫКТАРГА НЕГИЗДЕЛГЕН КУРГАК МИНОМЕТ АРАЛАШМАЛАРЫН ӨНДҮРҮҮ МОДЕЛИНИН АКЫЛДУУ САНАРИП ЭГИЗИ
items: ИЧКЕ РУДА БОЮНЧА МАТЕРИАЛДАРДЫ КАЗУУДА СЫНУУНУН НАТЫЙЖАЛУУЛУГУН ЖОГОРУЛАТУУ ҮЧҮН ЖАРДЫРУУ КЕСИП АЛУУНУН ДИЗАЙНЫН ТАНДОО
items: ЖАШЫЛ ЭКОНОМИКАНЫН ЖАНА АЙМАКТЫН ӨНҮГҮҮСҮНҮН МАТЕМАТИКАЛЫК МОДЕЛИ
items: ЛОКАЛДАШТЫРЫЛГАН ЭЛЕКТРОНДУК ДЕМОКРАТИЯ ҮЧҮН МАСШТАБДАЛУУЧУ ЭЛЕКТРОНДУК ПЕТИЦИЯ ТУТУМУН ДОЛБОРЛОО ЖАНА ӨНДҮРҮМДҮҮЛҮГҮН БААЛОО: МОНОЛИТТИК АРХИТЕКТУРАГА НЕГИЗДЕЛГЕН ЫКМА
items: АНАЛИТИКАЛЫК ФУНКЦИЯЛАР МЕНЕН КӨП ӨЛЧӨМДҮҮ МЕЙКИНДИКТЕ БАШТАПКЫ МАСЕЛЕНИ ЧЕЧҮҮНҮН КОРРЕКТҮҮЛҮГҮ
items: ОБРАЗДАРДЫ ТААНУУНУН ЗАМАНБАП ПАРАДИГМАЛАРЫ: ТЕОРИЯ, МЕТРИКАЛАР ЖАНА ПРАКТИКАДА КОЛДОНУЛУШУ
items: АКТҮЗ РЕНД КЕНИНИН СЕЙРЕК ЖЕР КЕНДЕРИНИН ГЕОЛОГИЯЛЫК ТҮЗҮЛҮШҮНҮН ӨЗГӨЧӨЛҮКТӨРҮ ЖАНА АЛАРДЫ ӨЗДӨШТҮРҮҮНҮН АЙЛАНА-ЧӨЙРӨГӨ ТААСИРИ
items: ДИСКРЕТТИК ЭСЕПТӨӨЧҮ ТҮЗМӨЛӨРДӨГҮ ҮЗГҮЛТҮКСҮЗ ОБЪЕКТТЕРДИН МАСЕЛЕЛЕРИНИН БОЛЖОЛДУУ ЧЕЧИМИ
items: СОЦИАЛДЫК СУРАМЖЫЛООЛОР УЮШТУРУУ ЖАНА ЖҮРГҮЗҮҮ ҮЧҮН ЖЕРГИЛИКТҮҮ МААЛЫМАТ СИСТЕМАСЫНЫН ДОЛБООРУ
items: КЛИМАТТЫК УБАКЫТ КАТАРЛАРЫН НЕЙРОНДУК ТОРЧОЛОР МЕТОДДОРУ АРКЫЛУУ БОЛЖОЛДОО (КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН МИСАЛЫНДА)
items: ТОО ТЕКТЕРИНИН ЧЫҢАЛУУ-ДЕФОРМАЦИЯ АБАЛЫН БААЛООДО ЖАРАКАЛАРДЫ ЭСКЕ АЛУУ
items: ТОО ЖАНБАСТТАРЫНЫН АЙМАКТАРЫНДА ТОПТОЛГОН ЭЛАСТИКАЛЫК ДЕФОРМАЦИЯ ЭНЕРГИЯСЫНЫН БӨЛҮШҮНҮН МҮНӨЗҮ
items: КЫРГЫЗСТАНДА ЭКОЛОГИЯЛЫК ТАЗА КӨМҮР-СУУ ОТУНУН КОЛДОНУЛУШУНУН КЕЛЕЧЕГИ
items: ДИСКРЕТТИК БАШКАРУУ СИСТЕМАСЫНЫН ӨТКӨӨ МАТРИЦАСЫН ТҮЗҮҮ
items: FLAC программасында ЖЕРДЕГИ ПЛОТИНАЛАРГА СЕЙСМИКАЛЫК ТААСИРЛЕРДИ МОДЕЛДӨӨ ҮЧҮН ЭСЕПТӨӨЧҮ АКСЕЛЕРОГРАММАЛАРДЫ ДАЯРДОО
items: ДИСКРЕТТИК ОПТИМАЛДУУ БАШКАРУУ МАСЕЛЕСИНДЕГИ МИНИМАЛДУУ ЭНЕРГИЯНЫ БАШКАРУУ
items: МАРТАЛАШТЫРУУНУН БАЗАЛАРЫ ЖАНА АЛДЫН АЛА БАЗАЛАРЫ ЖӨНҮНДӨ

ИШКАНАНЫН НАТЫЙЖАЛУУЛУГУН ЖОГОРУЛАТУУ ҮЧҮН МААЛЫМАТТЫК ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ КОЛДОНУУ
type: item
description: Макалада ишкананын натыйжалуулугун жогорулатууда маалыматтык технологияларды колдонуунун мааниси каралган. Заманбап санариптик экономика шартында маалыматтык системаларды жана вебтехнологияларды колдонуу ишканалардын атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн жогорулатып, башкаруу процесстерин оптималдаштырууга мүмкүнчүлүк түзөт.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject: маалыматтык технологиялар, ишкана, веб-сайт, CRM, ERP, автоматташтыруу, натыйжалуулук
  topic: keywords
subject: 004.415
  topic: subjects
creator: М.О. Жанакунова
creator: Э. Абдипатта
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-06-17
publication date: 2026-06-17
starting page: 69
ending page: 74

DART ПРОГРАММАЛОО ТИЛИН ҮЙРӨНҮҮ ҮЧҮН МОБИЛДИК ОКУТУУ СИСТЕМАСЫН ИШТЕП ЧЫГУУ ЖАНА ИЗИЛДӨӨ
type: item
description: Бул макалада Dart программалоо тилин үйрөнүүгө арналган мобилдик окутуу системасы каралат. Колдонмону иштеп чыгуунун негизги этаптары, анын түзүмү жана функционалдык мүмкүнчүлүктөрү баяндалган. Система теориялык материалдарды, программалык коддун мисалдарын, практикалык тапшырмаларды жана билимди текшерүү каражаттарын камтыйт. Колдонмо Dart программалоо тилинин жана Flutter алкагынын негизинде иштелип чыккан. Иштелип чыккан мобилдик тиркеме Dart тилин өз алдынча үйрөнүүдө жана программалоо боюнча окуу процессин колдоодо пайдаланылышы мүмкүн.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject: Dart программалоо тили, мобилдик окутуу системасы, мобилдик тиркеме, Flutter, программалоону окутуу, санариптик билим берүү технологиялары, электрондук окутуу
  topic: keywords
subject: 591.532.4
  topic: subjects
creator: С.А. Мукамбетова
creator: К.Дж. Абыкеев
creator: А.Т. Назаралиева
creator: Д. Эмил
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-06-17
publication date: 2026-06-17
starting page: 60
ending page: 68

МАШИНА ОКУТУУНУ КОЛДОНУУ МЕНЕН КОЛДОНУЛГАН МАСЕЛЕЛЕРДИ МОДЕЛДӨӨ ЖАНА БОЛЖОЛДОО ЫКМАЛАРЫ
type: item
description: Макалада социалдык-педагогикалык факторлордун комплексинин негизинде студенттердин академиялык жетишкендиктерин болжолдоо үчүн маалыматтарды интеллектуалдык талдоо жана предиктивдүү моделдөө методдору изилденет. Авторлор регрессия жана бинардык классификация маселелерин чечүүдө машиналык үйрөтүүнүн ансамбблик алгоритмдеринин (Random Forest, XGBoost) жана терең толук байланышкан нейрон тармагынын натыйжалуулугуна салыштырмалуу талдоо жүргүзүшөт. Окутулган моделдердин базасында болжолдоонун сапатын баалоонун комплекстүү системасы (MSE метрикалары, F1өлчөмү, каталар матрицасы, ROC-AUC) түзүлгөн, бул өз убагында академиялык колдоо көрсөтүү үчүн тобокелдик тобундагы студенттерди натыйжалуу аныктоого мүмкүндүк берет.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject: машиналык үйрөтүү, жетишкендикти болжолдоо, кокустук токой, градиенттик бустинг, толук байланышкан нейрон тармактары, белгилердин маанилүүлүгүн талдоо, ROC-талдоо
  topic: keywords
subject: 004.85
  topic: subjects
creator: Б.Р. Сабитов
creator: Ж. Шейшенов
creator: Ф. Мирлан
creator: И.В. Сидельникова
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-06-17
publication date: 2026-06-17
starting page: 51
ending page: 59

ТУЗУУЧУ КААРШЫЛ ТАРМАКТАРДЫ КОЛДОНУУ МЕНЕН КОЛДОНУЛГАН МАСЕЛЕЛЕРДИ БОЛЖОЛДОО ҮЧҮН МОДЕЛДИ ТҮЗҮҮ
type: item
description: Макалада абанын сапатынын убакыттар катарын болжолдоо үчүн шарттуу генеративдик-атаандаш тармактардын (Conditional GAN) өркүндөтүлгөн архитектурасынын негизиндеги божомолдоочу моделди иштеп чыгуу жана ишке ашыруу маселелери каралат. Тренддерди, сезондуулукту жана ызы-чууларды эсепке алуу менен PM2.5 жана PM10 булгоочу бөлүкчөлөрүнүн реалдуу концентрациясын окшоштурган көп компоненттүү синтетикалык маалыматтардын базасында LSTM катмарларын жана бир өлчөмдүү чырмалышкан тармактарды (1D ConvNet) колдонуу аркылуу атаандаш окутуунун өзгөчөлүктөрү изилденет. Авторлор GAN жана классикалык LSTM моделдеринин туруктуулугуна, ката метрикаларына салыштырмалуу талдоо жүргүзүшүп, гиперпараметрлерди оптималдаштыруу жана модалардын кыйрашын (mode collapse) болтурбоо үчүн стратегиялардын топтомун сунушташат.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject: генеративдик-атаандаш тармактар (GAN), убакыттар катарын болжолдоо, абанын сапаты, LSTM нейрон тармактары, TimeGAN, метеомаалыматтарды иштетүү, гиперпараметрлерди оптималдаштыруу
  topic: keywords
subject: 004.852
  topic: subjects
creator: Б.Р. Сабитов
creator: Ж. Шейшенов
creator: К. Султанбеков
creator: Д. Айбек
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-06-17
publication date: 2026-06-17
starting page: 41
ending page: 50

ШААРЛАШКАН АЙМАКТАРДЫН ЖЫЛУУЛУК ТҮЙҮНДӨРҮНҮН ГИДРАВЛИКАЛЫК ТУРУКТУУЛУГУН ЖАНА ЭНЕРГОEFFЕКТИВДҮҮЛҮГҮН ЖОГОРЛАТУУ (БИШКЕК ШААРЫНЫН МИСАЛЫНДА)
type: item
description: Макалада татаал рельеф жана жылуулук кубаттуулугунун жетишсиздиги шартында борборлоштурулган жылуулук менен камсыздоо системаларынын (БЖКС) иштөө көйгөйлөрү каралат. Азыркы гидравликалык режимдерде салттуу суу агызуучу элеваторлорду колдонуунун натыйжасыздыгы негизделген. Аба ырайына жараша ПИДжөнгө салуучу көз карандысыз жеке жылуулук пункттарына (ЖЖП) өтүү сунушталат. Бул жылуулук энергиясынын өндүрүмсүз жоготууларын 15– 18%га чейин кыскартууга жана жылуулук түйүндөрүнүн гидравликалык режимин жакшыртууга мүмкүндүк берет.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject: жылуулук менен камсыздоо, суу агызуучу элеватор, жеке жылуулук пункту (ЖЖП), ПИД-жөнгө салуу, энергоэффективдүүлүк, 4GDH
  topic: keywords
subject: 621.182.26
  topic: subjects
creator: Ш.А. Абдиев
creator: М.Т. Бердыбаева
creator: Р.Ш. Мамбетова
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-06-17
publication date: 2026-06-17
starting page: 35
ending page: 40

КЫРГЫЗСТАНДАГЫ ЖЕР КӨЧКҮСҮ КОРКУНУЧУН КОМПЛЕКСТҮҮ БААЛОО СПУТНИК МААЛЫМАТТАРЫН ЖАНА МАШИНА ОКУТУУНУ КОЛДОНУУ МЕНЕН
type: item
description: Бул макалада Кыргызстандын түштүк аймактарында жер көчкү коркунучун картага түшүрүү үчүн географиялык маалымат системаларын (ГИС) жана машиналык окутуу ыкмаларын колдонуу каралат. Колдонулган баштапкы маалыматтар санариптик бийиктик модели (SRTM) жана мурда катталган жер көчкүлөр боюнча статистикалык маалыматтар болгон. Жердин жантайыңкылыгы, аспектиси, ийрилиги жана топографиялык нымдуулук индекси (TWI) сыяктуу морфометриялык мүнөздөмөлөрүн талдоонун негизинде моделдик окутуу үчүн бир катар өзгөчөлүктөр иштелип чыккан. Жер көчкү коркунучун баалоо үчүн Random Forest алгоритми колдонулган. Натыйжада, изилдөө аймагынын эң аялуу жана потенциалдуу кооптуу аймактарын аныктоого мүмкүндүк берген жер көчкү ыктымалдуулугу картасы түзүлгөн.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject: жер көчкү коркунучун картага түшүрүү, географиялык маалымат системалары, машиналык окутуу, Random Forest, SRTM, санариптик бийиктик модели, топографиялык нымдуулук индекси
  topic: keywords
subject: 551.435.627: 528.8: 004.8
  topic: subjects
creator: А.К. Самсакова
creator: А.К. Орозобекова
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-06-17
publication date: 2026-06-17
starting page: 25
ending page: 34

ЧЕКЕНЕ СООДАДАГЫ КЕРЕКТӨӨЧҮЛӨРДҮН СУРОО- ТАЛАПТАРЫНЫН СЕЗОНДУК ӨЗГӨРҮҮЛӨРҮН АНЫКТООДО ФУРЬЕ ӨЗГӨРТҮҮСҮН КОЛДОНУУ
type: item
description: Бул макалада чекене соодадагы керектөөчүлөрдүн сурооталаптарынын сезондук өзгөрүүлөрүн талдоодо Фурье өзгөртүүсүн колдонуу мүмкүнчүлүктөрү каралат. Сезондуулук ар кандай товардык категориялар боюнча сатуу көлөмүнүн өзгөрүшүнө таасир этүүчү негизги факторлордун бири болуп саналат. Убакыт катарларын талдоонун салттуу ыкмалары тренддерди жана сезондук компоненттерди аныктоого мүмкүндүк бергени менен, татаал мезгилдүүлүк кездешкен учурларда алардын натыйжалуулугу төмөндөшү мүмкүн. Фурье өзгөртүүсү сатуу маалыматтарын гармониялык курамдарга ажыратып, керектөөчүлөрдүн сатып алуу жүрүм-турумун мүнөздөгөн негизги жыштыктарды аныктоого шарт түзөт. Макалада ыкманын теориялык негиздери, талдоо алгоритми жана чекене соодадагы маалыматтарга колдонуу мисалы келтирилген. Изилдөөнүн жыйынтыктары спектралдык талдоо суроо-талаптын жумалык, айлык жана жылдык циклдерин натыйжалуу аныктоого мүмкүндүк берерин жана бул сатуу көлөмүн болжолдоонун тактыгын жогорулатууга, ошондой эле товардык запастарды башкарууну жакшыртууга жардам берерин көрсөттү. Фурье өзгөртүүсүнө негизделген ыкмалар заманбап чекене сооданы башкарууда суроо-талапты болжолдоонун жана чечим кабыл алууну колдоонун натыйжалуу куралы болуп саналат.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject: Фурье өзгөртүүсү, убакыт катарлары, сурооталаптын сезондуулугу, чекене соода, сатууларды болжолдоо, спектралдык талдоо, керектөөчүлүк суроо-талап
  topic: keywords
subject: 339.133:517.443
  topic: subjects
creator: И.А. Ничепуренко
creator: Б.Т. Мекенбаев
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-06-17
publication date: 2026-06-17
starting page: 15
ending page: 24

КЫРГЫЗСТАНДЫН ӨЗГӨЧӨ КЫРДААЛДАР МИНИСТРЛИГИ ҮЧҮН СЕЛДИ МОНИТОРИНГДӨӨ ҮЧҮН ГЕОИНФОРМАЦИЯЛЫК СИСТЕМАНЫ ИШТЕП ЧЫГУУ ТАЖРЫЙБАСЫ: МЕЙКИНДИК АНАЛИЗДИН СЕГИЗ КОЛДОНУЛГАН МАСЕЛЕЛЕРИ
type: item
description: Бул макалада Кыргыз Республикасында селди мониторингдөө үчүн геомаалыматтык системаны иштеп чыгуу тажрыйбасы кыскача баяндалган. Долбоорлоо процессинде пайда болгон сегиз колдонмо мейкиндик анализинин маселелери жана сунушталган техникалык чечимдер каралат. Жүктү сыноонун жыйынтыктарына өзгөчө көңүл бурулат: тиешелүү оптималдаштыруусуз өлчөнгөн агымдар үчүн зоналык статистика жүк астында 18% бузулуу көрсөткүчүнө алып келери жана бул көрсөткүчтү нөлгө чейин төмөндөтүү үчүн эки удаалаш оптималдаштыруу чарасын талап кылаары көрсөтүлгөн. Ошондой эле жылуулук картасын эсептөөнү кардарга (браузерге) өткөрүп берүү салыштырмалуу аппараттык ресурстар менен сервер тарабындагы эсептөөлөргө салыштырмалуу жогорку көрсөткүчтөрдү камсыз кылаары аныкталды.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject: географиялык маалымат системасы, жаратылыш кырсыктарын мониторингдөө, сел жүрүүлөрү, Кыргызстан, зоналык статистика, GIST индекси, мейкиндик анализи, PostGIS, Redis
  topic: keywords
subject: 004.9:551.311.8:004.75
  topic: subjects
creator: М.М. Божокоев
creator: А.К. Орозобекова
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-06-17
publication date: 2026-06-17
starting page: 3
ending page: 14

КУРУЛУШ КОМПАНИЯСЫНЫН ИШМЕРДҮҮЛҮГҮН БАШКАРУУ ҮЧҮН МААЛЫМАТТЫК СИСТЕМАНЫ ИШТЕП ЧЫГУУ
type: item
description: Макалада курулуш компаниясын башкаруу үчүн маалыматтык системаны иштеп чыгуу каралган. Программа C# тилинде .NET Framework платформасы жана Windows Forms технологиясы аркылуу түзүлгөн. Система келишимдерди, курулуш иштерин жана төлөмдөрдү эсепке алууну автоматташтырат. Маалыматтык система маалыматтарды иштетүүнүн натыйжалуулугун жогорулатууга мүмкүндүк берет.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject: маалыматтык система, автоматташтыруу, Windows Forms, C#, маалымат базасы, курулуш компаниясы, эсепке алуу
  topic: keywords
subject: 004.41
  topic: subjects
creator: А.Б. Бактыбекова
creator: Б.Т. Мекенбаев
creator: Ж.К. Омуракунов
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-06-12
publication date: 2026-06-12
starting page: 65
ending page: 72

МААЛЫМАТТЫК СИСТЕМА ЖОГОРКУ БИЛИМ БЕРҮҮ ПРОЦЕССТИН ОПТИМАЛДАШТЫРУУНУН КУРАЛЫ КАТАРЫ
type: item
description: Бул макалада университеттин башкаруу маалымат системасын иштеп чыгууга жана ишке ашырууга негизделген университеттин башкаруу модели негизделет. Анда университеттин окуу процессин башкаруу үчүн маалымат системасын иштеп чыгуу жана ишке ашыруу үчүн негиз түзгөн методология жана негизги принциптер келтирилген. Окуу процессин башкарууну автоматташтырган иштеген университеттин маалымат системасы баяндалган. Адистик окуу программаларын ишке ашыруу үчүн подсистеманын мисалында маалымат системасынын түзүмү көрсөтүлгөн.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject: маалымат системасы, жогорку окуу жайлары, университетти башкаруу, окуу процесси, автоматташтырылган подсистема, бизнес-процесстер, окуу планы, башкаруу чечимдери
  topic: keywords
subject: 004.031: 378.141
  topic: subjects
creator: А.Р. Алиева
creator: П.И. Белоконь
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-06-12
publication date: 2026-06-12
starting page: 58
ending page: 64

СУУ ПАЙДАЛАНУУЧУЛАР БИРИКМЕСИНИН ӨНДҮРҮШТҮК ИШИН ПЛАНДАШТЫРУУНУ ЖАНА ЭСЕПКЕ АЛУУНУ АВТОМАТТАШТЫРУУ
type: item
description: Макала суу колдонуучулар бирикмелеринин өндүрүштүк ишмердүүлүгүнүн бир компьютер пландаштыруу жана эсепке алуу системасын түзүү үчүн арналган. Изилдөө пландаштыруу маселелерин чечүүдө жана заманбап маалыматтык технологияларды жана заманбап дардын суу эсепке пайдалануу менен СПАнын бухгалтердик багытталган теманын алкагында жүзөгө ашырылат.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject: Суу колдонуучулар, компьютердик суу өлчөө, сугат дыйканчылыгы, сугат суусу, программалык камсыздоо, СПА
  topic: keywords
subject: 631.6:681.3.004.14
  topic: subjects
creator: П.И. Белоконь
creator: А.Р. Алиева
creator: Ч.У. Бердикеев
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-06-12
publication date: 2026-06-12
starting page: 48
ending page: 57

PYTHON ЖАНА DJANGO АРКЫЛУУ ВЕБ-КИТЕПКАНА КИТЕПТЕРИНИН ИНВЕНТАРИЗАЦИЯ СИСТЕМАСЫН ИШТЕП ЧЫГУУ ЖАНА ИШКЕ АШЫРУУ
type: item
description: Китепканалар көбүнчө ар кандай жана натыйжасыз иштөө ыкмаларын колдонушат. Процесстерди оптималдаштыруу үчүн жаңы модулдарды камтыган веб-система иштелип чыккан. Системанын прототиби төмөнкү куралдарды колдонуу менен өнүктүрүү чөйрөсүндө түзүлгөн жана сыналган: Python 3.10, Djangoо 2.2.10, PyCharm жана Windows 10. Система колдонуунун бардык негизги баскычтарында, анын ичинде кирүү, Менюларды багыттоо, китептерди карызга алуу, китепканаларды жана жеке эсептерди башкаруу боюнча сыналган. Түзүлгөн система аз жана орто сандагы коноктор менен китепканалар үчүн иштелип чыккан. Анын негизги функциялары бар жана орнотуу жана техникалык тейлөөгө минималдуу инвестиция талап кылынат. Системанын азыркы версиясында анын масштабдуулугун, акылдуу издөө мүмкүнчүлүктөрүн, штрих-код окугуч менен интеграциялоону жана булутта иштөө мүмкүнчүлүгүн жакшыртуу менен жоюуга мүмкүн болгон айрым чектөөлөр бар.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject: китепкана маалымат системасы, китеп инвентаризациясы, Django, Python, SQLite, веб-тиркеме, китепкананы автоматташтыруу
  topic: keywords
subject: 004.65
  topic: subjects
creator: Цзя Го
creator: Хэ Чжао
creator: Т.С. Омуралиев
creator: Б.О. Халмуратов
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-06-12
publication date: 2026-06-12
starting page: 34
ending page: 47

БИЛИМ БЕРҮҮНҮ ПЛАНДАШТЫРУУНУ КОЛДООНУН МААЛЫМАТ СИСТЕМАСЫНЫН МОДЕЛИ ЖАНА АРХИТЕКТУРАСЫ
type: item
description: Бул макалада университетте билим берүү программалары үчүн окуу пландарын иштеп чыгуу үчүн маалыматтык системаны долбоорлоо маселелери каралат. Түзүлгөн окуу пландарынын параметрлери боюнча окуу процессин автоматташтырган маалыматтык системанын бизнес моделин долбоорлоо методологиясы берилген. Макалада университетти башкаруунун маалыматтык системасынын структурасына талдоо берилген, ал билим берүү программалары үчүн окуу пландарын түзүү үчүн подсистеманын иштешинин мисалында баяндалган.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject:
  topic: keywords
  value: маалымат системасы, окуу планы, мамлекеттик билим берүү стандарттары, жогорку окуу жайлары, билим берүү процесси, автоматташтырылган подсистема, бизнес-процесстер, маалымат базасын башкаруу системасы, программалык камсыздоо
subject: 004.031: 378.141
  topic: subjects
creator: П.И. Белоконь
creator: А.Р. Алиева
creator: А.Ч. Мунуров
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-06-12
publication date: 2026-06-12
starting page: 25
ending page: 33

ТЕХНОГЕНДИК КАЛДЫКТАРГА НЕГИЗДЕЛГЕН КУРГАК МИНОМЕТ АРАЛАШМАЛАРЫН ӨНДҮРҮҮ МОДЕЛИНИН АКЫЛДУУ САНАРИП ЭГИЗИ
type: item
description: Статьясында каралат иштеп чыгуу интеллектуалдык санариптик двойника өндүрүшүнүн кургак курулуш аралашмаларын менен пайдалануу, техногендик калдыктарын металлургия жана энергетика негизинде технологияларды жасалма интеллект. Актуалдуулугу жана изилдөөнүн зарылдыгы менен шартталган жогорулатуу, ресурстук жана экологиялык өндүрүштүн натыйжалуулугун кургак аралашмаларын, төмөндөшү үлүшүн клинкерных материалдарды жана киргизүү санариптик башкаруу ыкмаларын технологиялык процесстерге шарттарында вариабельности касиеттерин чийки. Иштелип чыккан модель технологиялык линиянын дискреттик-окуя симуляциясын жана продукциянын сапатын болжолдоонун акылдуу подсистемасын айкалыштырган гибриддик санариптик эгиз түрүндө ишке ашырылат. Процессти башкаруу өндүрүштүн бардык негизги этаптарын камтыган мамлекеттик машинаны колдонуу менен формалдаштырылган: компоненттерди бөлүштүрүү, аралаштыруу, түшүрүү, таңгактоо жана партияларды архивдөө. Жасалма интеллект формуланын курамына жана техногендик компоненттердин үлүшүнө негизделген аралашманын физикалык-механикалык касиеттерин (бекемдиги, тыгыздыгы, иштөө жөндөмдүүлүгү) баалоо үчүн колдонулат. Симуляциялык моделдөө учурунда сунушталган ыкманын натыйжалуулугун тастыктаган сандык натыйжалар алынат. Аныкталса үлүшү техногендик калдыктарын курамында кургак аралашмаларын ыктымал 40-50 % жок критикалык азайтуу болжолдонгон сапаттык көрсөткүчтөрдүн. Азайтуу чыгымдоо цемент түзөт чейин-30 %, мында эсептик өндүрүмдүүлүгү линиясы жетет 15-20 т/ч Модель камсыз кылат автоматический керектөөнү эсепке алуу шлака жана күлдү боюнча партиянын, алмаштыруу жана айдын, ошондой эле динамическую баа углеродного издин продукциянын. Иштин илимий жаңылык бир санариптик моделдин ичинде сапатын баалоо жана айлана-чөйрөнү коргоо боюнча чакан системасы менен жасалма өндүрүш айлампасынын моделдөө киргизүү болуп саналат. Практикалык мааниси кургак курулуш аралашмаларын реалдуу өндүрүүнүн санариптик эгизи катары иштелип чыккан моделди колдонуу мүмкүнчүлүгү менен аныкталат…
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject: жасалма интеллект, санариптик эгиз, кургак аралашмалар, процесс процесси, архитектура, моделдөө
  topic: keywords
subject: 004.4, 681.5, 628.477
  topic: subjects
creator: Б.И. Бийбосунов
creator: K.M. Акишев
creator: Н.Ж. Жолочубеков
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-06-12
publication date: 2026-06-12
starting page: 9
ending page: 24

ИЧКЕ РУДА БОЮНЧА МАТЕРИАЛДАРДЫ КАЗУУДА СЫНУУНУН НАТЫЙЖАЛУУЛУГУН ЖОГОРУЛАТУУ ҮЧҮН ЖАРДЫРУУ КЕСИП АЛУУНУН ДИЗАЙНЫН ТАНДОО
type: item
description: Бул макалада жантайыңкы жана түз жардыруу кесимдеринин мүнөздөмөлөрү келтирилген. Ичке руда боюунчаларын казууда бургулоо жана жардыруу иштеринин натыйжалуулугун талдоо жүргүзүлгөн. Компенсациялык тешиктери бар түз призмалык кесим эң кеңири таралганы аныкталган.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject: кесүү, сындыруу, натыйжалуулук, иштеп чыгуу, ичке руда боюунчасы, КИШ, БВР, түрү, жардыргыч заттар
  topic: keywords
subject: 622.274:622.235
  topic: subjects
creator: К.Ч. Кожогулов
creator: С.Т. Рустемов
creator: Н.А. Жумагали
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-06-12
publication date: 2026-06-12
starting page: 3
ending page: 8

ЖАШЫЛ ЭКОНОМИКАНЫН ЖАНА АЙМАКТЫН ӨНҮГҮҮСҮНҮН МАТЕМАТИКАЛЫК МОДЕЛИ
type: item
description: Макалада жашыл экономика жана аймактын туруктуу өнүгүүсүнүн математикалык модели заманбап математикалык моделдөө жана талдоо ыкмаларынын негизинде каралат. Алынган жыйынтыктар жашыл экономиканы калыптандыруу шартында натыйжалуу башкаруучулук чечимдерди кабыл алуу үчүн негиз боло алат.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject: математикалык модель, жашыл экономика, электромобилдер
  topic: keywords
subject: 330.15:332.1:519.86
  topic: subjects
creator: Ж.К. Бейшебаева
creator: Ж.Ж. Саркелова
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-04-19
publication date: 2026-04-19
starting page: 64
ending page: 69

ЛОКАЛДАШТЫРЫЛГАН ЭЛЕКТРОНДУК ДЕМОКРАТИЯ ҮЧҮН МАСШТАБДАЛУУЧУ ЭЛЕКТРОНДУК ПЕТИЦИЯ ТУТУМУН ДОЛБОРЛОО ЖАНА ӨНДҮРҮМДҮҮЛҮГҮН БААЛОО: МОНОЛИТТИК АРХИТЕКТУРАГА НЕГИЗДЕЛГЕН ЫКМА
type: item
description: Санариптик технологиялардын заманбап доорунда электрондук петиция жарандарды мамлекеттик органдарга жана коомчулукка өздөрүнүн ойлору, даттануулары же сунуштары тууралуу маалымдоонун маанилүү каражаттарынын бири болуп калды. Азыркы учурда мындай мүмкүнчүлүк Change.org, Avaaz.org сыяктуу эл аралык платформалар. Бирок мындай платформалар ар бир өлкөнүн же жергиликтүү коомчулуктун муктаждыктарына толук жооп бере бербейт. Айрыкча, ийкемдүүлүк, ачыктык жана маалыматтарды коргоо маселелери биринчи планга чыкканда, жергиликтүү шарттарга ылайыкташтырылган чечимдерге болгон муктаждык күчөйт. Бул макалада жергиликтүү колдонуу үчүн иштелип чыккан веб-петицияларды кабыл алуу системасынын натыйжалуулугун иштеп чыгуу жана баалоо каралат. Сунушталган система монолиттүү Архитектуралык ыкманы колдонуу менен осот платформасына жана Осо маалымат базасына негизделген. Системаны иштеп чыгууда колдонуунун оңойлугу, ишенимдүүлүгү жана коопсуздугу сыяктуу негизги талаптардын ортосундагы тең салмактуулукту сактоого басым жасалган. Мындан тышкары, система добуш берүү процессинде жергиликтүү тургундардын мүмкүн болгон кыянаттыктарын азайтуу үчүн модерация механизмдери менен толукталган. Ошондой эле мыйзамсыз аракеттерди, анын ичинде тышкы же ага тиешеси жок колдонуучулар тарабынан жасалышы мүмкүн болгон алдамчылыкты алдын алууга багытталган чаралар бар. Жарандардын жеке маалыматтарын коргоо да системанын маанилүү бөлүгү катары каралды. Платформанын иштеши Хоо тиркемеси аркылуу жасалма жүктөөнү камсыз кылуу менен текшерилген. Жыйынтыгы көрсөткөндөй, система туруктуу жана ишенимдүү иштей алат. Мисалы, орточо жооп убактысы 200 миллисекунддан төмөн болуп, 100 колдонуучу иштеп, процессорду жана оперативдик эс тутумду жүктөө чектен ашкан жок. Мындан тышкары, системаны иштеп чыгууда КК жана МТ-152 сыяктуу маалыматтарды коргоо боюнча талаптар эске алынган.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject: электрондук демократия, электрондук петиция, веб архитектура, Django, PostgreSQL, монолиттик архитектура
  topic: keywords
subject: 35:004
  topic: subjects
creator: С.К. Бийбосунова
creator: Чжичуань Цуй
creator: Мин Ли
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-04-19
publication date: 2026-04-19
starting page: 56
ending page: 63

АНАЛИТИКАЛЫК ФУНКЦИЯЛАР МЕНЕН КӨП ӨЛЧӨМДҮҮ МЕЙКИНДИКТЕ БАШТАПКЫ МАСЕЛЕНИ ЧЕЧҮҮНҮН КОРРЕКТҮҮЛҮГҮ
type: item
description: Бул макалада көп өлчөмдүү мейкиндиктеги тескери убакыт жылуулук теңдемеси үчүн баштапкы маселенин чыгарылышынын коррективдүүлүгү каралат. Баштапкы маалыматтар экспоненциалдык типтеги бүтүндөй аналитикалык функциялар катары каралат. Аналитикалык чыгарылыштын тиешелүү функция мейкиндиктеринде бар экендиги жана туруктуулугу далилденген жана биринчи түрдөгү интегралдык теңдемелер үчүн жыйынтыктар алынган.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject:
  topic: keywords
  value: жылуулук теңдемеси, тескери убакыт, баштапкы маселе, чыгарылыштын туруктуулугу, аналитикалык функциялар, бүтүн функциялар, экспоненциалдык тип, көп өлчөмдүү мейкиндик, дифференциациялоо оператору, даражалык катар, биринчи түрдөгү интегралдык теңдеме
subject: 517.928
  topic: subjects
creator: Л. Аскар
creator: Ж. К. Бейшебаева
creator: Б. Солдатбек
creator: Г. Жуманалы
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-04-19
publication date: 2026-04-19
starting page: 49
ending page: 55

ОБРАЗДАРДЫ ТААНУУНУН ЗАМАНБАП ПАРАДИГМАЛАРЫ: ТЕОРИЯ, МЕТРИКАЛАР ЖАНА ПРАКТИКАДА КОЛДОНУЛУШУ
type: item
description: Макалада образдарды таануу методдорунун эволюциясына – белгилерди кол менен долбоорлоорго негизделген классикалык ыкмалардан баштап, терең окутуунун заманбап архитектураларына чейинки системалуу талдоо берилген. Объекттерди белгилер мейкиндиги түрүндө көрсөтүүнүн теориялык негиздери каралат. Изилдөөнүн жыйынтыктары интеллектуалдык системаларды иштеп чыгуунун толук жашоо циклин көрсөтөт жана эксплуатациялоо шарттарына, ошондой эле жеткиликтүү эсептөө ресурстарына жараша конкретүү методдорду тандоону негиздейт.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject: Образдарды таануу, классификациялоо, сапат метрикалары, нейрондук тармактар
  topic: keywords
subject: 004.93
  topic: subjects
creator: С.К. Бийбосунова
creator: Гуанчже Ли
creator: Сянтао Ши
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-04-19
publication date: 2026-04-19
starting page: 39
ending page: 48

АКТҮЗ РЕНД КЕНИНИН СЕЙРЕК ЖЕР КЕНДЕРИНИН ГЕОЛОГИЯЛЫК ТҮЗҮЛҮШҮНҮН ӨЗГӨЧӨЛҮКТӨРҮ ЖАНА АЛАРДЫ ӨЗДӨШТҮРҮҮНҮН АЙЛАНА-ЧӨЙРӨГӨ ТААСИРИ
type: item
description: Бул макала Актюз кен талаасындагы сейрек кездешүүчү металлдардын кен орундарынын геологиялык өзгөчөлүктөрүн талкуулайт. Анда бул кен орундарынын түзүлүштөрү, зоналдашуусу, минералогиялык жана геохимиялык параметрлери аймактын геоэкологиясына тийгизген таасири жагынан сүрөттөлөт.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject: геология, сейрек кездешүүчү металлдардын кен байлыктары, рудалардын минералдык курамы
  topic: keywords
subject: 553.411.
  topic: subjects
creator: М.Б. Кожогулов
creator: Н.Н. Малюкова
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-04-19
publication date: 2026-04-19
starting page: 33
ending page: 38

ДИСКРЕТТИК ЭСЕПТӨӨЧҮ ТҮЗМӨЛӨРДӨГҮ ҮЗГҮЛТҮКСҮЗ ОБЪЕКТТЕРДИН МАСЕЛЕЛЕРИНИН БОЛЖОЛДУУ ЧЕЧИМИ
type: item
description: Бул макалада дискреттик эсептөө түзүлүштөрүндөгү үзгүлтүксүз объектилер менен байланышкан маселелердин болжолдуу чыгаруунун ыкмалары каралат. Эсептөө жана далилдөө туруктуулугу түшүнүктөрү киргизилет жана интервалдык анализ ыкмалары колдонулат. Аналитикалык оң жактары бар биринчи түрдөгү интегралдык теңдемелердин чыгарылыштары бар экендиги жана туруктуулугу боюнча жыйынтыктар алынат жана болжолдуу чыгарылыштар үчүн алгоритмдер иштелип чыгат.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject:
  topic: keywords
  value: үзгүлтүксүз объектилер, дискреттик эсептөө түзүлүштөрү, болжолдуу чыгарылыш, эсептөө туруктуулугу, далилдөөгө негизделген эсептөөлөр, интервалдык анализ, машина аралыктары, биринчи түрдөгү интегралдык теңдеме, аналитикалык функциялар
subject: 517.928
  topic: subjects
creator: Л. Аскар
creator: Ж.К. Бейшебаева
creator: А. Саатбек
creator: Д. Маматшарип
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-04-19
publication date: 2026-04-19
starting page: 24
ending page: 32

СОЦИАЛДЫК СУРАМЖЫЛООЛОР УЮШТУРУУ ЖАНА ЖҮРГҮЗҮҮ ҮЧҮН ЖЕРГИЛИКТҮҮ МААЛЫМАТ СИСТЕМАСЫНЫН ДОЛБООРУ
type: item
description: Долбоордун максаты жана милдеттери социологиялык изилдөөнүн бардык этаптарын бирдиктүү санариптик чөйрөгө бириктирүү зарылдыгынан келип чыгат, анткени учурдагы практикада анкеталарды жана шкалаларды даярдоо, ошондой эле маалыматтарды чогултуу жана координациялоо адатта ар кандай ыкмалар жана кээде ар башка куралдар колдонуу менен жүргүзүлөт. SurveyOps Studio Node.js, HTML, CSS жана JavaScript негизиндеги жергиликтүү веб-колдонмо катары ишке ашырылган жана JSON форматында туруктуу маалыматтарды сактоо функциясын камтыйт. Ал өзүнүн бардык функцияларын бир эле колдонмодо, салыштырмалуу жөнөкөй программалык жана аппараттык конфигурация менен да толук колдонууга мүмкүнчүлүк берет. Ошондуктан ал билим берүү программасына жаңы методологияларды киргизүү, уюм ичинде жаңы изилдөө концепцияларын өнүктүрүү же долбоордо социологиялык изилдөө методологияларын сыноо куралы катары идеалдуу чечим болуп саналат.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject: Социологиялык сурамжылоо, изилдөөлөрдү санариптештирүү, маалыматтарды талдоо, CSV форматында экспорттоо
  topic: keywords
subject: 004.9:303.62
  topic: subjects
creator: С. К. Бийбосунова
creator: T.K. Ниязбеков
creator: К. Мукудин
creator: Р. Дуйшөналы
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-04-19
publication date: 2026-04-19
starting page: 14
ending page: 23

КЛИМАТТЫК УБАКЫТ КАТАРЛАРЫН НЕЙРОНДУК ТОРЧОЛОР МЕТОДДОРУ АРКЫЛУУ БОЛЖОЛДОО (КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН МИСАЛЫНДА)
type: item
description: Кыргыз Республикасынын мисалында абанын орточо температурасын, атмосфералык жаан-чачынын көлөмүн жана CO₂ эмиссиясын камтыган климаттык убакыт катарларын болжолдоо үчүн нейрондук торчолор методдору каралат. Болжолдоо үчүн LSTM, GRNN моделдери, ошондой эле салыштырмалуу талдоо максатында XGBoost алгоритми колдонулган. Климаттык көрсөткүчтөрдүн 2050-жылга чейинки болжолдоолору түзүлүп, ар кандай моделдер тарабынан түзүлгөн сценарийлер салыштырылды.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject: климаттык убакыт катарлары, нейрондук тармак ыкмалары, климатты болжолдоо, LSTM, GRNN, XGBoost
  topic: keywords
subject: 371.693
  topic: subjects
creator: С.М. Сулайманова
creator: М. Ишенбек
creator: М. Имирова
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-04-19
publication date: 2026-04-19
starting page: 3
ending page: 13

ТОО ТЕКТЕРИНИН ЧЫҢАЛУУ-ДЕФОРМАЦИЯ АБАЛЫН БААЛООДО ЖАРАКАЛАРДЫ ЭСКЕ АЛУУ
type: item
description: Бул макалада Plaxis программалык камсыздоо топтомун колдонуп, жаракаларды эске алуу менен тоо тектеринин блогунун чыңалуу-деформация абалын (ЧЧА) изилдейт. Автор тоо тектеринин массивиндеги жаракаларды моделдөөнүн ар кандай ыкмаларын изилдейт, чектүү элементтер ыкмасына жана Гудмандын контакт элементтери теориясына көңүл бурат. Сандык эксперимент жараканын учундагы түйүндүү чекиттердин жылышууларынын жана кысуу чыңалуусунун концентрациясынын жараканын тартылуу күчүнө карата жантайышына көз карандылыгын аныктады. Белгилүү бир түшүү бурчтары макроскопиялык жаракага жана блоктун кыйрашына өбөлгө түзгөн эң кооптуу деформация мүнөздөмөлөрүн козгой тургандыгы аныкталды.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject: тоо тектеринин жаракасы, чыңалуу-деформация абалы, чектүү элементтер ыкмасы, тоо тектеринин блогу, чыңалуу концентрациясы, Плаксис
  topic: keywords
creator: С.Ж. Куваков
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-06-05
publication date: 2026-06-05
starting page: 229
ending page: 237

ТОО ЖАНБАСТТАРЫНЫН АЙМАКТАРЫНДА ТОПТОЛГОН ЭЛАСТИКАЛЫК ДЕФОРМАЦИЯ ЭНЕРГИЯСЫНЫН БӨЛҮШҮНҮН МҮНӨЗҮ
type: item
description: Бул макалада тоо капталындагы топтолгон ийкемдүү энергиянын сандык жана сапаттык параметрлери изилденип, потенциалдуу кыйроо зоналарын аныктайт. Mathcad программасында аналитикалык моделдөөнү колдонуу менен эки жүктөө сценарийи каралган: тартылуу күчтөрүнүн гана таасири жана алардын горизонталдык тектоникалык кысылуу менен айкалышкан таасири. Мусхелишвили функцияларын колдонуу менен чыңалуу компоненттери, ошондой эле капталдын элементардык көлөмү үчүн көлөмдүн жана форманын өзгөрүшүнүн салыштырма энергиялары эсептелген. Алынган жыйынтыктар капталдын капталга тийүү зоналарында капталдын туруктуулугун дифференциацияланган алдын ала айтууга мүмкүндүк берет.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject: континуум механикасы, деформациянын серпилгичтик энергиясы, тоонун эңкейиши, чыңалуу концентрациясы, тектоникалык кысылуу, Мусхелишвилинин функциялары
  topic: keywords
creator: Ж.А. Баялиева
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-06-05
publication date: 2026-06-05
starting page: 217
ending page: 228

КЫРГЫЗСТАНДА ЭКОЛОГИЯЛЫК ТАЗА КӨМҮР-СУУ ОТУНУН КОЛДОНУЛУШУНУН КЕЛЕЧЕГИ
type: item
description: Бул макалада Кыргызстандагы кымбат баалуу газ жана мазуттун ордуна көмүр-суу отун (КСО) өндүрүү жана күйгүзүү технологиясын ишке ашыруунун келечеги талданат. Автор республикада күрөң көмүрдүн эбегейсиз чоң запастары бар экенин (болжол менен 28,3 миллиард тонна) баса белгилейт, бирок аны салттуу түрдө колдонуу анын майдаланууга жакындыгы (өндүрүлгөн көмүрдүн 50% га чейини колдонулбаган майда калдыктарга айланат) жана күйгүзүлгөндө айлана-чөйрөгө келтирилген зыян менен тоскоолдук жаратат. КСОго өтүү бул калдыктарды жогорку натыйжалуу жана коопсуз энергия ресурсуна айландырууга мүмкүндүк берет.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject: көмүр-суу отуну (КСО), күрөң көмүр, Кыргызстан, экологиялык коопсуздук, энергияны үнөмдөө, нымдуу майдалоо, импортту алмаштыруу
  topic: keywords
creator: Д.К. Тажибаев
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-06-05
publication date: 2026-06-05
starting page: 209
ending page: 216

ДИСКРЕТТИК БАШКАРУУ СИСТЕМАСЫНЫН ӨТКӨӨ МАТРИЦАСЫН ТҮЗҮҮ
type: item
description: Бул макалада дискреттик башкаруу системалары үчүн өткөөл матрицаны куруу ыкмасы талкууланат, бул айырма теңдемелерин чечүүдөгү негизги кадам. Авторлор дискреттик убакыт чоң маанилерди кабыл алганда матрицанын даражасын натыйжалуу эсептөө үчүн Кейли-Гамильтон теоремасын колдонууну сунушташат. Бул ыкма өткөөл матрицаны n-1ден ашпаган даражадагы матрицада полином катары көрсөтүүгө негизделген, мында коэффициенттер системанын өздүк маанилери аркылуу аныкталат.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject: дискреттик система, өткөөл матрица, айырма теңдемеси, Кейли-Гамильтон теоремасы, мүнөздөмөлүү полином, абал вектору
  topic: keywords
creator: А.М. Осмонканов
creator: А.Н. Тюменбаева
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-06-05
publication date: 2026-06-05
starting page: 204
ending page: 208

FLAC программасында ЖЕРДЕГИ ПЛОТИНАЛАРГА СЕЙСМИКАЛЫК ТААСИРЛЕРДИ МОДЕЛДӨӨ ҮЧҮН ЭСЕПТӨӨЧҮ АКСЕЛЕРОГРАММАЛАРДЫ ДАЯРДОО
type: item
description: Бул макалада FLAC программасын колдонуу менен жер дамбаларынын динамикалык сейсмикалык анализи үчүн акселерограммаларды даярдоо методологиясы баяндалат. Автор эркин беттин амплитудасынын эки эселенүү эффектин эске алуу менен баштапкы ылдамдануу жазууларын чек ара шарттарына (ылдамдыктар жана чыңалуулар) айландыруу процессинин деталдуу анализин берет. Суусамыр жер титирөөсүнүн (1992) мисалында автор чоку ылдамданууларын 0,4g чейин масштабдоо, жыштыкты чыпкалоо (10 Гц чейин) жана так моделдөө үчүн нөлдүк жылышуу сызыгын тууралоо кадамдарын көрсөтөт.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject: сейсмикалык таасир, акселерограмма, FLAC программасы, деконволюция, топурак дамбасы, Суусамыр жер титирөөсү
  topic: keywords
creator: Р.Б. Чукин
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-06-05
publication date: 2026-06-05
starting page: 191
ending page: 203

ДИСКРЕТТИК ОПТИМАЛДУУ БАШКАРУУ МАСЕЛЕСИНДЕГИ МИНИМАЛДУУ ЭНЕРГИЯНЫ БАШКАРУУ
type: item
description: Бул макалада кичинекей кадам өлчөмүнө ээ стационардык системалар үчүн дискреттик оптималдуу башкаруу маселесин чечүү ыкмасы баяндалат. Авторлор баштапкы системаны төмөнкү тартиптеги эки подсистемага бөлүү алгоритмин сунушташат, бул энергия чыгымдарын минималдаштырган башкарууну издөөнү жөнөкөйлөштүрөт. Риккати жана Ляпунов тибиндеги матрицалык теңдемелерди чечүү менен оптималдуу башкарууну жана ага тиешелүү траекторияларды табуу мүмкүнчүлүгү көрсөтүлөт.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject: оптималдуу башкаруу, дискреттик системалар, минималдуу энергия, кыймылдардын бөлүнүшү, Риккатинин теңдемелери, функционалдык
  topic: keywords
creator: Б.Ы. Аширбаев
creator: А.М. Осмонканов
creator: АН. Тюменбаева
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-06-05
publication date: 2026-06-05
starting page: 186
ending page: 190

МАРТАЛАШТЫРУУНУН БАЗАЛАРЫ ЖАНА АЛДЫН АЛА БАЗАЛАРЫ ЖӨНҮНДӨ
type: item
description: Бул макалада үзгүлтүксүз чагылдыруулардын көптүк-теориялык жана топологиялык мүнөздөмөлөрү каралат, базалардын жана мейкиндиктердин тармактарынын классикалык түшүнүктөрүн чагылдыруу учурларына чейин кеңейтет. Автор чагылдыруунун пренеттеринин жана пребазаларынын аныктамаларын киргизет, алардын бар болуу критерийлерин далилдейт жана чагылдыруунун мүнөзү жана салмагы сыяктуу кардиналдык инварианттарды изилдейт. Тартуулар үчүн биринчи жана экинчи эсептелүүчү аксиомалардын тукум куучулук касиеттери экени аныкталат жана Александров-Урисохндун базанын кардиналдуулугу жөнүндөгү теоремасынын аналогу далилденет.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Илимий макала
  topic: category
subject: топологиялык мейкиндик, картага түшүрүү базасы, картага түшүрүүнүн пребазасы, картага түшүрүүнүн салмагы, эсептелүүчү аксиомалары, кардиналдык сан
  topic: keywords
creator: К. Ишмахаметов
rights: ##submission.copyrightStatement##
date: 2026-06-05
publication date: 2026-06-05
starting page: 178
ending page: 185